Anaokulu ve Okul Öncesi Ders Çizelgesi Nasıl Oluşturulur?

Okul öncesi ders çizelgesi, sabit ders saatleri yerine karşılama, beslenme ve dinlenme gibi değişmez noktaların etrafına kurulan bir günlük akıştır; haftalık denge ise etkinlik türlerinin haftaya yayılması, ortak alanların ve branş öğretmenlerinin gruplar arasında paylaştırılmasıyla sağlanır. İlkokul ve üstünde gün 40 dakikalık eşit parçalara bölünürken anaokulunda etkinliklerin süresi çocukların yaşına, dikkat süresine ve günün ritmine göre değişir.

Okul öncesi eğitimin içeriği ve günlük akışın temel bileşenleri resmî eğitim programıyla belirlenir; programın güncel hâli ve kurumunuza özel kurallar için resmî kaynaklara bakılmalıdır. Bu yazı içerikten çok çizelgenin düzenine odaklanır: zaman, öğretmen ve alan birlikte nasıl planlanır?

Okul öncesinde çizelge neden farklı işler?

Bir ilkokul programında her hücre bir derstir ve hücreler eşit uzunluktadır. Anaokulunda bu yapı birkaç nedenle işlemez:

• Süreler değişkendir: Bir sanat etkinliği 40 dakika sürebilirken bir hikâye saati 20 dakikada tamamlanır. Üç yaş grubunda etkinlikler beş yaş grubuna göre daha kısadır.
• Geçişler zaman alır: El yıkama, tuvalet, giyinip bahçeye çıkma ve geri dönme, her biri çizelgede yer kaplayan gerçek sürelerdir.
• Sınıf öğretmeni günün çoğunda gruptadır: Öğretmen saat saat değişmez; değişen, grubun yaptığı etkinlik ve kullandığı alandır.
• Branş etkinlikleri birden çok gruba yayılır: Müzik, İngilizce, drama ya da hareket etkinliği için gelen öğretmen, aynı gün birkaç gruba girer.
• Yarım gün ve tam gün gruplar bir arada olabilir: Sabah gelen yarım gün grubu ile öğleden sonra gelen grup aynı dersliği kullanabilir.

Bu farklar, okul öncesi ders çizelgesini bir ders tablosundan çok bir akış planına dönüştürür. Yine de planlama mantığı aynıdır: aynı öğretmen ve aynı alan aynı anda iki yerde olamaz.

Önce günün sabit noktalarını yerleştirin

Günün değişmez noktaları çizelgenin iskeletidir. Etkinlikler bu noktaların arasındaki boşluklara yerleşir:

• Karşılama ve serbest oyun
• Kahvaltı ya da sabah beslenmesi
• Öğle yemeği (tam gün gruplarda)
• Dinlenme ya da uyku (tam gün gruplarda)
• İkindi beslenmesi
• Günü değerlendirme ve ayrılış

Bu noktaların saatini belirlerken yalnız grubun değil, yemekhanenin ve mutfağın kapasitesine de bakın. Yemekhane aynı anda iki grubu alabiliyorsa altı grubun öğle yemeği üç kademede verilir; bu da grupların çizelgesini yarımşar saat kaydırır. Kademeli yemek düzeni çizelgeye en baştan işlenmezse, sonradan her grubun akışını yeniden yazmak gerekir.

Örnek bir tam gün akışı

Aşağıdaki tablo, beş yaş grubu için örnek bir tam gün akışıdır. Saatler ve süreler yalnızca fikir vermek içindir; kendi kurumunuzun düzenine ve çocukların ihtiyaçlarına göre uyarlayın.

Tabloda iki şeye dikkat edin. Birincisi, yoğun dikkat isteyen etkinlik sabah, çocuklar dinçken yapılır; dinlenmeden hemen sonra ise daha hafif bir geçiş vardır. İkincisi, "Yer" sütunu çizelgenin en az saat sütunu kadar önemlidir: bahçe, müzik odası ve dinlenme odası diğer gruplarla paylaşılan alanlardır.

Haftalık denge: etkinlik türlerini haftaya yaymak

Her günün benzer bir ritmi olmalı, ama etkinlik türleri haftaya dengeli dağılmalıdır. Müzik, hareket, sanat, drama ve yabancı dil etkinlikleri belirli günlere yığılmamalı; çocuğun her günü çeşitli olmalıdır. Bir grubun bütün branş etkinliklerinin salıya toplandığı, perşembenin ise yalnız sınıf içi etkinliklerle geçtiği bir hafta, çizelgede düzenli görünse de çocuk açısından dengesizdir.

Pratik bir yöntem, önce her grubun haftalık branş etkinliği sayısını belirlemek, sonra bunları günlere birer birer dağıtmaktır. Örneğin her gruba haftada iki müzik, iki İngilizce ve bir drama etkinliği verilecekse beş etkinlik beş güne yayılabilir; hiçbir gün iki branş etkinliği birden olmaz.

Yaş gruplarına göre çizelgeyi farklılaştırmak

Aynı kurumdaki üç, dört ve beş yaş grupları tek bir çizelge kalıbıyla yönetilmemelidir. Küçük yaş gruplarında etkinlikler daha kısa, serbest oyun ve dinlenme süreleri daha uzundur; geçişler de daha fazla zaman alır. Beş yaş grubunda ise etkinlik süreleri uzayabilir ve ilkokula hazırlık niteliğindeki çalışmalar günün düzenli bir parçası olur. Pratikte bu, her yaş grubu için ayrı bir günlük akış şablonu hazırlamak, ortak alanları ve branş öğretmenlerini ise bu şablonlar arasında paylaştırmak demektir. Örneğin üç yaş grubu bahçeye daha erken çıkarken beş yaş grubu aynı saatte sınıf içi etkinlikte olabilir; böylece bahçe de kendiliğinden sıraya girer.

Ortak alanları ve branş öğretmenlerini paylaştırmak

Okul öncesinde çakışmanın en sık görüldüğü iki kaynak ortak alanlar ve branş öğretmenleridir.

Ortak alanlar

Bahçe, oyun salonu, müzik odası ve dinlenme odası birden fazla grup tarafından kullanılır. Her alan için "aynı anda kaç grup" sorusunu yanıtlayın. Geniş bir bahçe iki grubu aynı anda alabilirken küçük bir oyun salonu tek grup içindir. Bu kapasiteyi bilmeden yapılan çizelgede sabah 10.30'da dört grup birden bahçeye çıkar.

Branş öğretmenleri

Branş öğretmeni aynı anda yalnız bir gruptadır. Basit bir hesap, çizelgenin uygulanabilir olup olmadığını baştan gösterir. Örneğin altı grubu olan bir anaokulunda her gruba haftada iki İngilizce etkinliği verilecekse İngilizce öğretmeninin haftada on iki etkinlik dilimine ihtiyacı vardır. Öğretmen yalnız sabahları geliyorsa ve sabahları günde üç dilim uygunsa beş günde on beş dilim eder; on iki etkinlik sığar. Ama öğretmen haftada üç gün geliyorsa dokuz dilim kalır ve üç etkinlik açıkta kalır. Bu açık, çizelge hazırlandıktan sonra değil, branş öğretmeniyle anlaşma yapılırken görülmelidir.

Yarım gün gruplar ve aynı dersliği paylaşan iki grup

Bazı anaokullarında sabah ve öğleden sonra iki ayrı yarım gün grubu aynı dersliği kullanır. Bu düzen, ilkokul ve ortaokullardaki ikili öğretime çok benzer: iki grup aynı mekânı, çoğu zaman aynı branş öğretmenlerini paylaşır ve arada temizlik ve hazırlık için bir geçiş süresi gerekir. İki grubun çizelgesini ayrı ayrı değil tek bütün olarak hazırlamanın gerekçeleri için ikili öğretimde ders programı yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• İlkokul kalıbını kopyalamak: Günü 40 dakikalık eşit hücrelere bölmek, etkinliklerin doğal süresini bozar.
• Geçiş sürelerini yazmamak: El yıkama ve giyinme süresi çizelgede yer almadığında her etkinlik geç başlar, gün sonunda akış kayar.
• Bütün grupları aynı anda ortak alana göndermek: Bahçe ya da yemekhane kalabalıklaşır, etkinlik verimsizleşir.
• Branş etkinliklerini tek güne toplamak: Çocuğun haftası dengesizleşir, branş öğretmeninin o günü aşırı yüklenir.
• Branş öğretmeninin müsaitliğini sormamak: Haftanın belirli günleri gelen öğretmene, gelmediği gün etkinlik yazılır.
• Çizelgeyi velilerle paylaşmamak: Veli, çocuğun hangi gün spor kıyafeti giyeceğini ya da hangi gün bahçe etkinliği olduğunu bilemez.
• Çizelgeyi katı bir kural gibi uygulamak: Okul öncesinde çizelge bir çerçevedir; öğretmen çocukların ilgisine göre etkinliği uzatabilir ya da kısaltabilir. Sabit noktalar ve ortak alanlar ise korunmalıdır.

Apakademia ile okul öncesi ders çizelgesi

Apakademia ders programı modülü okul öncesi kurumlarda da kullanılabilir; çizelgenin zaman ve kaynak tarafını düzenlemenize yardım eder:

• Kurum ders saatleri: Kurumun haftalık çizelgesi, yani günde kaç dilim olduğu ve dilimlerin saatleri ayarlardan tanımlanır. Dilimleri kendi akışınıza göre girebilirsiniz.
• Ek etkinlikler: Programa etkinlik eklenebilir ve kurum kendi etkinlik türünü tanımlayabilir; örneğin "dış mekân oyunu" ya da "drama".
• Derslikler ve öğretmen müsaitliği: Ortak alanlar derslik olarak, branş öğretmenlerinin geldiği gün ve saatler müsaitlik olarak girilir. Program otomatik oluşturulurken bunlar dikkate alınır; yerleştirilemeyen bir etkinlik kalırsa gerekçesiyle listelenir.
• Elle düzenleme: Sürükle-bırak ya da tıklayarak taşıma ile değişiklik yapılır; uygun yer yeşil, çakışan yer kırmızı uyarıyla gösterilir.
• Paylaşım: Öğretmen kendi programını telefondan görür; grup ve öğretmen çizelgeleri PDF olarak yazdırılabilir ya da WhatsApp ile paylaşılabilir. Paylaşımın pratik yolları için WhatsApp ile ders programı paylaşımı yazısına bakabilirsiniz.

Farklı türde eğitim kurumlarının programlarını tek yerden yönetmek için eğitim kurumları için ders programı sayfasını inceleyebilirsiniz.

Okul öncesi ders çizelgesi için kontrol listesi

• Günün sabit noktaları ve saatleri belli mi?
• Yemekhane ve dinlenme odası kaç grubu aynı anda alabiliyor?
• Her grubun haftalık branş etkinliği sayısı kararlaştırıldı mı?
• Branş öğretmenlerinin geldiği gün ve saatler biliniyor mu?
• Ortak alanların aynı anda kaç gruba açık olduğu belirlendi mi?
• Geçiş süreleri çizelgeye yazıldı mı?
• Çizelge velilere nasıl ulaştırılacak?

Bu soruların cevabı netleştiğinde haftalık plan kurmak, bir ders tablosu kurmaktan daha zor değildir. Genel haftalık çizelge mantığı için haftalık ders çizelgesi nasıl oluşturulur yazısı da iyi bir başlangıç noktasıdır.