Blok Ders Yerleşiminde Sık Yapılan Hatalar

Blok ders yerleşiminde en sık yapılan hatalar; bloğun teneffüs ya da öğle arasıyla bölünmesi, aynı dersin bloklarının tek güne yığılması, parça sayısının haftadaki gün sayısını aşması, öğretmen koşullarıyla çelişen blok uzunlukları ve gerekli laboratuvar ya da atölyenin hesaba katılmamasıdır. Bu hataların çoğu program üretilirken değil, blok tanımı yapılırken ortaya çıkar. Bu yüzden düzeltmenin yeri de çoğu zaman tanım ekranıdır, program tablosu değil.

Blok ders, arka arkaya ve kesintisiz yapılması gereken iki ya da daha fazla ders saatidir. Laboratuvar, atölye, beden eğitimi, görsel sanatlar ve uzun uygulama isteyen dersler genellikle blok olarak planlanır. Kavramın temeli için blok ders nedir ve nasıl planlanır yazısına bakabilirsiniz; bu yazı doğrudan sahada en çok karşılaşılan hatalara ve her birinin önlemine odaklanıyor.

Aşağıdaki dokuz hatanın ortak bir kökü var: blok ders yerleşimi, bloğun yalnız kendisine bakılarak düşünülür. Oysa bir blok aynı anda dört şeye bağlıdır: günün saat yapısına, haftanın gün sayısına, derse giren öğretmenin koşullarına ve dersin yapıldığı mekâna. Bu dördünden biri gözden kaçtığında blok ya bölünür ya da hiç yerleşmez. Hataları okurken her birinin bu dört bağdan hangisini ihmal ettiğine dikkat edin.

Hata 1: Bloğun teneffüs ya da öğle arasıyla bölünmesi

İki saatlik bir laboratuvar bloğunun birinci saati öğle arasından önce, ikinci saati sonra gelirse blok anlamını yitirir. Öğrenci deney düzeneğini kurar, yemeğe çıkar, döndüğünde her şeye yeniden başlar. Aynı sorun uzun teneffüslerde de yaşanır.

Önlem: Bloğun hangi saat çiftlerine gelebileceğini baştan belirleyin. Öğle arası 4. ve 5. ders arasındaysa ikili bir blok 1-2, 2-3, 3-4, 5-6 ya da 6-7. saatlere gelebilir; 4-5. saatlere gelmemelidir. Kısa teneffüslerin blokta sayılıp sayılmayacağına okulunuz karar vermelidir; bazı uygulamalı derslerde 10 dakikalık ara sorun yaratmazken, laboratuvarda yaratabilir.

Hata 2: Blokları tek güne ya da arka arkaya günlere yığmak

Haftada dört saatlik bir dersin iki ikili bloğunun ikisi de pazartesiye konursa öğrenci o dersi haftada tek gün görür; pazartesi ağırlaşır, diğer günler boşalır. Bloklar pazartesi ve salıya konduğunda da benzer bir durum oluşur: iki gün yoğun çalışma, ardından beş gün ara.

Önlem: Aynı dersin blokları arasında mümkünse en az bir gün bırakın. Dört saatlik bir ders için pazartesi-çarşamba ya da salı-perşembe gibi aralıklı günler, öğrenmenin haftaya yayılmasını sağlar.

Hata 3: Parça sayısını gün sayısından fazla tutmak

Bu, en sinsi blok hatasıdır; çünkü programda boş yer olduğu hâlde ders yerleşemez. Aynı dersin iki parçasının aynı güne gelmemesi istendiğinde, parça sayısı haftadaki gün sayısını aşamaz.

Örneğin haftada 15 saat okutulan bir yabancı dil dersi 2+2+2+2+2+2+2+1 biçiminde sekiz parçaya bölünmüş olsun. Okul haftada beş gün açıksa her güne bir parça düşer ve beş parça yerleşir; kalan üç parça, yani beş ders saati hiçbir güne konamaz. Sınıfın programında boşluk vardır, öğretmen de o saatlerde boştur; ama tanım gereği dersin o güne ikinci bir parçası giremez.

Önlem: Haftalık saati gün sayısına bölerek parçalayın. 15 saatlik bir ders beş günlük bir haftada 3+3+3+3+3 olarak tanımlandığında her güne bir parça düşer. Yerleşemeyen bir ders gördüğünüzde müsaitliğe bakmadan önce parça sayısını kontrol edin; bu adım çoğu zaman sorunu tek başına açıklar. Yerleşememe sebeplerinin tamamı için yerleşemeyen ders neden olur yazısına bakabilirsiniz.

Hata 4: Blok uzunluğunu öğretmen koşullarıyla çeliştirmek

Bir öğretmen için "en fazla iki ders peş peşe" koşulu konmuşken aynı öğretmene üç saatlik bir blok verilirse iki kural çatışır. Benzer biçimde, günlük ders sınırı dört olan bir öğretmene aynı gün iki tane üçlü blok verilmesi beklenemez.

Önlem: Blokları tanımladıktan sonra blok derslere giren öğretmenlerin koşullarını tek tek gözden geçirin. Ardışık ders sınırı, öğretmenin en uzun bloğundan kısa olmamalıdır. Bir öğretmenin haftasında birden fazla uzun blok varsa günlük sınırın bunları ayrı günlere dağıtmaya izin verdiğinden emin olun.

Hata 5: Blok için gereken mekânı unutmak

Blok dersler çoğu zaman özel bir mekânda yapılır: laboratuvar, atölye, spor salonu. Mekân hesaba katılmadan yapılan blok tanımı, kâğıt üzerinde mümkün ama uygulamada imkânsız bir program üretir.

Önlem: Mekân ihtiyacını saat olarak değil blok olarak sayın. Örneğin altı şubenin her birine haftada bir ikili laboratuvar bloğu verilecekse laboratuvarın haftada altı ayrı bloğa yer açması gerekir. Günde yedi ders olan bir okulda, öğle arası ikili bloğu böldüğü için laboratuvar günde en fazla üç ikili bloğa açılabilir; bu da beş günde on beş blok eder. Altı blok rahat sığar; ama aynı laboratuvarı başka sınıf düzeyleri de kullanıyorsa toplamı yeniden hesaplayın.

Hata 6: Gün seçimini gereğinden fazla daraltmak

Bazı blokların belirli günlere gelmesi istenir; örneğin beden eğitiminin spor salonunun boş olduğu günlerde yapılması. Gün seçimi yararlı bir araçtır ama aşırı daraltıldığında bloğu imkânsız hâle getirir. On iki şubeye giren bir beden eğitimi öğretmeninin bütün ikili bloklarını yalnız çarşambaya bağlamak, bir günde on iki blok yerleştirmeyi gerektirir.

Önlem: Gün seçimini yalnız gerçekten zorunlu olan bloklarda kullanın ve mümkünse iki ya da üç gün bırakın. Seçilen günlerde öğretmenin ve mekânın gerçekten müsait olduğunu kontrol edin.

Hata 7: Kısa günü hesaba katmamak

Haftanın bir günü erken biten okullarda uzun bloklar o güne sığmayabilir. Cuma günü altı ders yapılan bir okulda dörtlü bir atölye bloğu cumaya konursa günün geri kalanında yalnız iki saat kalır; o sınıfın cuma günkü diğer dersleri sıkışır. Cuma öğle arası uzatılıyorsa iki saatlik blok da arada bölünebilir.

Önlem: Uzun blokları tanımlarken her günün gerçek uzunluğunu bilin. Kısa günlere uzun blok konmaması gerekiyorsa gün seçimini buna göre yapın.

Hata 8: Elle düzenlemede bloğun yarısını taşımak

Program hazırlandıktan sonra yapılan elle değişikliklerde bloğun yalnız bir saati taşınır, diğeri yerinde kalır. Sonuç, sınıfın programında iki ayrı güne dağılmış tek saatlik iki parçadır.

Önlem: Blok dersi her zaman bütün olarak taşıyın. Taşımadan önce hedef saatlerin bütün blok için uygun olup olmadığına bakın; yanlış bir taşımayı geri alabileceğiniz bir düzenle çalışın.

Hata 9: Her uygulamalı dersi blok yapmak

Blok, gerçekten kesintisiz çalışma gerektiren dersler içindir. Bütün uygulamalı dersler blok olarak tanımlandığında programın esnekliği azalır, öğretmenlerin günü uzun parçalara bölünür ve yerleşemeyen ders sayısı artar.

Önlem: Her blok için "bu ders tek saatlik iki parça olarak yapılsa ne kaybedilir?" sorusunu sorun. Kayıp yoksa blok yerine aralıklı tek saatler daha rahat yerleşir.

Hatalar bir bakışta

Apakademia'da blok ders yerleşimi

Apakademia'da blok dersler tanım aşamasında belirlenir ve program otomatik oluşturulurken bu tanımlar dikkate alınır. Blok derse gün seçimi yapılabilir; böylece bir bloğun yalnız belirli günlere gelmesi istenebilir. Öğretmen koşullarıyla ardışık ve günlük ders sınırı konabilir; bu yüzden blok uzunluğu ile koşulların uyumunu kontrol etmek önemlidir.

Programı Analiz Et, üretimden önce verinin tutarlılığını ve darboğazları gösterir. Üretimden sonra yerleştirilemeyen bir ders kalırsa "yerleşemeyen ders" olarak gerekçesiyle listelenir; Eksik Dersleri Yerleştir bu dersleri tek tuşla boş yerlere yerleştirmeyi dener. Elle düzenlemede sürükle-bırak ya da tıklayarak taşıma kullanılır; taşınan yer uygunsa yeşil, çakışıyorsa kırmızı uyarı görünür ve geri al / ileri al ile adımlar geri çevrilebilir. Yerinde kalması gereken dersler sabitlenebilir, sınıflar kilitlenebilir; yeniden üretimde kilitli olanlar yerinde kalır.

Otomatik programın genel akışı için otomatik ders planlama sayfasını inceleyebilirsiniz.

Blok tanımı yapmadan önce kontrol listesi

• Bu dersin gerçekten blok olması gerekiyor mu?
• Blok hangi saat çiftlerine gelebilir, öğle arası nerede?
• Parça sayısı haftadaki gün sayısını aşıyor mu?
• Blok derse giren öğretmenin ardışık ve günlük ders sınırı bloğa izin veriyor mu?
• Gereken laboratuvar ya da atölye, bütün bloklar için yeterli mi?
• Gün seçimi yapıldıysa seçilen günler yeterince geniş mi?
• Kısa günlerde uzun bloğa yer var mı?

Blok ders yerleşimi, doğru tanımlandığında programın en düzenli parçası olur; yanlış tanımlandığında ise en çok yerleşemeyen ders üreten parçası. Uzun atölye bloklarının ağırlıkta olduğu okullar için ayrıca meslek lisesinde atölye ve uygulama ders planlaması yazısına göz atabilirsiniz.