Ders Programında Ders Sabitleme ve Sınıf Kilitleme

Ders sabitleme, tek bir dersi bulunduğu gün ve saatte tutar; sınıf kilitleme ise bir sınıfın oturmuş programını toptan korur. İkisinin ortak amacı, program yeniden oluşturulduğunda emek verilmiş düzenlemelerin kaybolmamasıdır. Sabitlenen ders ve kilitlenen sınıf yerinde kalır, geri kalan dersler bunların etrafına yerleşir. Doğru kullanıldığında ders sabitleme programı kademeli ve güvenli kurmanın en pratik yoludur; gereğinden fazla kullanıldığında ise programın hareket alanını daraltır.

Bir okulda program nadiren tek seferde biter. İlk kurulumdan sonra bazı sınıflar hemen onaylanır, bazı öğretmenler belirli saatler için ricada bulunur, bazı dersler dışarıdan gelen bir öğretmenin tek boş saatine bağlıdır. Her yeniden kurulumda bu düzenlemelerin baştan dağılması, programı hazırlayan kişiyi aynı işi tekrar tekrar yapmaya zorlar. Sabitleme ve kilitleme bu tekrarın önüne geçer.

Ders sabitleme nedir?

Ders sabitleme, bir dersin belirli bir gün ve saatteki yerleşimini korumaya almaktır. Program yeniden oluşturulduğunda sabitlenen ders aynı hücrede kalır. Diğer derslerin yerleşimi, bu dersi o saatte dolu kabul ederek yapılır.

Sabitleme nokta atışı bir araçtır. Örneğin haftada yalnız salı 3. ve 4. saatlerde okula gelebilen bir konuk öğretmenin dersi, spor salonunun başka bir okulla paylaşıldığı için yalnız perşembe sabahı kullanılabilen beden eğitimi dersi ya da müdürün kendi girdiği ve yönetim toplantılarına göre ayarlanmış bir ders sabitlenir. Bu derslerin yeri bilinçli bir kararın sonucudur ve her kurulumda yeniden tartışılmamalıdır.

Sınıf kilitleme nedir?

Sınıf kilitleme daha geniş bir korumadır: bir sınıfın programındaki bütün dersleri olduğu yerde tutar. Bir sınıfın programı zümreyle, sınıf öğretmeniyle ve gerekirse veliyle konuşulup onaylandıysa, başka sınıflar üzerinde çalışırken bu düzenin bozulmasını istemezsiniz. Sınıfı kilitlediğinizde yeniden kurulum, o sınıfın yerleşmiş derslerini yerinden oynatmaz.

Kilitleme özellikle sınav sınıflarında işe yarar. Örneğin 8. ve 12. sınıfların programı, deneme sınavları ve etütlerle birlikte erken netleşir. Bu sınıflar kilitlenir, kalan sınıflar üzerinde rahatça deneme yapılır.

Sabitleme mi kilitleme mi?

İki araç birbirinin yerine kullanılabilir gibi görünse de kapsamları farklıdır. Hangisinin seçileceği, korunmak istenen şeyin bir ders mi yoksa bütün bir sınıf mı olduğuna bağlıdır.

Hangi dersler sabitlenmeli, hangileri sabitlenmemeli?

Sabitleme kararı, "bu ders başka bir saate taşınırsa gerçek bir sorun doğar mı?" sorusuyla verilmelidir. Cevap evetse sabitlemek yerindedir.

Sabitlemeye uygun dersler:

• Dış kaynağa bağlı dersler: Kiralanan havuz ya da salon saatleri, başka kurumla paylaşılan atölyeler.
• Konuk ve yarı zamanlı öğretmenlerin dersleri: Öğretmenin başka bir kurumdaki programıyla belirlenmiş saatler.
• Yazılı olarak kararlaştırılmış saatler: Öğretmenle ya da veliyle varılan ve duyurulmuş bir düzen.
• Sınav hazırlık blokları: Deneme sınavı ya da soru çözümü için ayrılmış ve öğrencilere bildirilmiş saatler.

Sabitlemeye uygun olmayan dersler:

• Yalnız alışkanlıktan aynı yerde kalması istenenler: "Geçen yıl da pazartesi ilk saatti" gerekçesi tek başına yeterli değildir.
• Gerekçesi bilinmeyen sabitler: Kimin neden sabitlediği hatırlanmayan bir ders, programı gereksiz yere daraltır.
• Henüz kesinleşmemiş tercihler: Öğretmenin "olabilirse" diye dile getirdiği bir istek, sabitleme yerine öğretmen koşulu ya da müsaitlik olarak tanımlanmalıdır.

Kademeli çalışma: sınıf sınıf ilerlemek

Sınıf kilitleme, büyük bir programı parçalara bölerek kurmayı mümkün kılar. Örneğin 24 şubeli bir lisede şu akış izlenebilir:

1. İlk kurulumu yapın. Bütün sınıflar için program oluşturulur.
2. Öncelikli sınıfları inceleyin. 12. sınıfların altı şubesi zümre başkanları ve rehber öğretmenle birlikte gözden geçirilir.
3. Onaylananları kilitleyin. İtiraz kalmayan sınıflar kilitlenir; küçük düzeltme isteyenler elle düzenlenir ve sonra kilitlenir.
4. Kalan sınıflar için yeniden kurun. Kilitli altı şube yerinde kalırken diğer on sekiz şube yeniden yerleşir.
5. Tekrarlayın. 11. sınıflar, ardından 10. ve 9. sınıflar aynı biçimde onaylanıp kilitlenir.

Bu yöntemin faydası, her turda tartışılan konunun daralmasıdır. Onaylanmış bir sınıf, sonraki turlarda yeniden masaya gelmez. Elle yapılan düzeltmelerin nasıl güvenle yapılacağı için ders programını elle düzenleme yazısına bakabilirsiniz.

Aşırı sabitlemenin bedeli

Sabitleme ve kilitleme güçlü araçlardır; ama her sabit nokta, geri kalan dersler için bir saati kapatır. Etkisi düşündüğünüzden daha geniş olabilir, çünkü sabitlenen bir ders yalnız o sınıfın saatini değil, öğretmenin de saatini doldurur.

Örneğin bir matematik öğretmeni altı sınıfa ders veriyor ve bu sınıflardan dördü kilitliyse, öğretmenin haftalık saatlerinin büyük bölümü zaten dolu kabul edilir. Kilitsiz iki sınıftaki matematik dersleri, öğretmenin geriye kalan birkaç boş saatine sığmak zorunda kalır. Bu saatler o sınıfların başka dersleriyle çakışıyorsa dersler açıkta kalır. Yeniden kurduktan sonra yerleşemeyen ders sayısı arttıysa, ilk bakılacak yerlerden biri sabitleme ve kilit sayısıdır.

Pratik bir ölçü olarak, sabitlemeyi istisnalar için, kilitlemeyi ise onaylanmış sınıflar için kullanın. Programın büyük kısmı sabitse, yeniden kurulum aslında yeniden kurulum olmaktan çıkar.

Sık yapılan hatalar

• Kilidi açmayı unutmak: Kilitli bir sınıfın programında değişiklik gerektiğinde önce kilit açılmalıdır; aksi hâlde yeniden kurulum o sınıfa dokunmaz ve "değişiklik neden yansımadı" sorusu doğar.
• Herkesin kendi isteğine göre sabitlemesi: Sabitleme yetkisi tek bir kişide ya da küçük bir ekipte olmalı, kararlar kısa bir notla kayda geçmelidir.
• Gerekçesiz sabitler biriktirmek: Dönem başında sabitlenen derslerin listesini dönem ortasında yeniden gözden geçirin; gerekçesi kalmayanları serbest bırakın.
• Kilitli sınıfa yeni ders ekleyip yerini kontrol etmemek: Kilit, sınıfta yerleşmiş dersleri korur. Sınıfa sonradan ders eklediyseniz, bu dersin nereye yerleştiğine ayrıca bakın.
• Büyük denemeyi yürürlükteki programda yapmak: Hangi kilitlerin açılacağını denemek için senaryo planlaması kullanmak, çalışan programı riske atmaz.

Dönem ortasında sabitler ve kilitler

Sabitleme ve kilitleme yalnız ilk kurulumun aracı değildir; dönem ortasındaki değişikliklerde belki daha da önemlidir. Yürürlükteki bir programda bir öğretmen ayrıldığında ya da yeni bir şube açıldığında, en büyük kaygı değişikliğin etkilenmemesi gereken sınıflara sıçramasıdır. Öğretmenler ve öğrenciler programa alışmıştır; her gereksiz değişiklik yeni bir duyuru, yeni bir karışıklık demektir.

Bu durumda izlenecek yol basittir: değişiklikten doğrudan etkilenmeyen sınıfları kilitleyin, yalnız etkilenen sınıfları serbest bırakın. Örneğin bir İngilizce öğretmeni ayrıldıysa ve dersleri altı şubeye dağılıyorsa, yalnız bu altı şubenin kilidini açmak, kalan sınıfların programını olduğu gibi korur. Değişiklik dar bir alanda kalır, duyurulması gereken kişi sayısı azalır.

Dönem ortasında sabitlenen derslerin listesini tutmak da işe yarar. Basit bir not yeterlidir:

• Hangi ders sabitlendi: sınıf, ders, gün ve saat.
• Neden sabitlendi: konuk öğretmen, ortak mekân, veliyle varılan karar gibi.
• Kim karar verdi ve ne zaman: bir sonraki gözden geçirmede kime danışılacağını gösterir.
• Ne zamana kadar geçerli: dönem sonu, kurs bitişi ya da belirli bir tarih.

Bu kısa kayıt, dönem sonunda yeni yılın programına geçerken hangi sabitlerin devam edeceğini tartışmayı kolaylaştırır.

Apakademia'da ders sabitleme ve kilitler

Apakademia'da program ekranından tek bir dersi sabitleyebilir ya da bir sınıfı kilitleyebilirsiniz. Program yeniden oluşturulduğunda kilitli olan yerinde kalır; diğer dersler bunların etrafına otomatik olarak yerleştirilir. Sabitlenmiş bir dersin ya da kilitli bir sınıfın programını değiştirmek istediğinizde kilidi kaldırıp sürükle-bırak ile taşıyabilir, gerekirse geri al ile önceki hâle dönebilirsiniz.

Programın tamamını yeniden kurmadan yalnız açıkta kalan dersleri yerleştirmek istediğinizde Eksik Dersleri Yerleştir düğmesi, yerleşemeyen dersleri boş yerlere yerleştirmeyi dener; bu sırada sabitlenmiş dersler ve kilitli sınıflar yerinde kalır. Otomatik kurulumun bütün adımları için otomatik ders planlama sayfasına bakabilirsiniz.

Yeniden kurmadan önce kontrol listesi

• Korunması gereken her ders sabitlendi mi, ya da bulunduğu sınıf kilitli mi?
• Sabitlenen derslerin gerekçesi hâlâ geçerli mi?
• Değişiklik yapılacak sınıfların kilidi açıldı mı?
• Kilitli sınıf sayısı, öğretmenlerin hareket alanını aşırı daraltacak kadar çok mu?
• Büyük bir değişiklikse, önce bir taslak senaryoda denendi mi?
• Yeniden kurulumdan sonra yerleşemeyen ders sayısını karşılaştırmak için önceki sayı not edildi mi?

Sonuç: az ama yerinde sabitleme

Ders sabitleme ve sınıf kilitleme, programı her seferinde sıfırdan kurmak yerine üzerine inşa ederek ilerlemeyi sağlar. Sabitleme istisnai saatleri, kilitleme onaylanmış sınıfları korur. İkisi de gerekçesiyle ve ölçülü kullanıldığında yeniden kurulum korkusu ortadan kalkar; fazlası ise programın nefes alacağı alanı daraltır. Sabitleme ve kilitlerin programın genel kurulumu içindeki yerini görmek için otomatik ders planlama sayfasını inceleyebilirsiniz.