Birleşik Sınıf Programı Nasıl Kurulur?

Birleşik sınıf programı, iki ya da daha fazla sınıfın belirli derslerde tek grup gibi, aynı öğretmenle aynı saatte ders gördüğü programdır. Diğer derslerde sınıflar kendi başına ders görmeye devam eder. Az mevcutlu şubelerde, öğretmen sayısının sınırlı olduğu branşlarda ve uygulama derslerinde iki şubeyi aynı öğretmenin aynı saatte okutması pratik bir çözümdür; ama programın hem birleşmeyi hem ayrılmayı doğru zamanda yönetmesini gerektirir.

Bu yazıda "birleşik sınıf" sözü, belirli derslerde birlikte ders gören iki ya da daha fazla şubeyi anlatır. Az nüfuslu yerleşimlerdeki okullarda uygulanan birleştirilmiş sınıf düzeninin kendine özgü resmî kuralları vardır; bunlar için güncel kurallara resmî kaynaklardan bakılmalıdır. Burada odak, böyle bir düzenin haftalık programa nasıl oturtulacağıdır.

Birleşik sınıf hangi durumlarda kurulur?

• Az mevcutlu şubeler: Örneğin 12 ve 9 öğrencili iki 11. sınıf şubesi, bazı derslerde 21 kişilik tek bir grup olarak ders görebilir. Öğretmen aynı içeriği iki kez anlatmak yerine bir kez anlatır.
• Uygulama ve beden eğitimi dersleri: İki sınıf aynı salonda ya da aynı sahada tek öğretmenle ders görebilir.
• Sınırlı branş öğretmeni: Bir branşta tek öğretmen varsa ve iki şubeye ayrı saatlerde girecek vakti yoksa, bazı dersler birleştirilir.
• Kurs ve etüt merkezleri: Aynı seviyedeki iki küçük grup, ortak konuların işlendiği derslerde birleşir, ayrışan konularda kendi gruplarına döner.

Seçmeli derslerde durum biraz farklıdır: orada çoğu zaman sınıfların tamamı değil, farklı şubelerden gelen öğrencilerin bir kısmı aynı derste buluşur. Bu durumun kendine özgü yanları için seçmeli ders ve kulüp saatleri yazısına bakabilirsiniz.

Ortak dersler ve ayrı dersler

Birleşik sınıfın iki yüzü vardır. Ortak derslerde sınıflar tek öğretmen, tek saat ve tek mekânla birlikte ders görür. Ayrı derslerde ise her sınıf kendi öğretmeni ve kendi saatiyle devam eder. Aşağıdaki örnek, iki şubenin bir haftasının nasıl bölündüğünü gösterir.

Bu ikili yapının kuralı basittir: ortak ders, birleşen bütün sınıflarda aynı gün ve aynı saatte olmalıdır. Aksi hâlde birleşme kâğıt üzerinde kalır.

Birleşik sınıf programını kurmanın adımları

1. Birleşecek dersleri belirleyin. Hangi derslerin ortak, hangilerinin ayrı yapılacağı zümre ve yönetimle birlikte kararlaştırılır. Seviye farkının belirgin olduğu derslerde birleşme öğrenmeyi zorlaştırabilir.
2. Öğretmeni belirleyin. Birleşik dersin bütün sınıflarda aynı öğretmeni olmalıdır.
3. Haftalık saati ve bölünüşü eşitleyin. Ders bir şubede 2 saat, diğerinde 3 saatse birleşme yalnız 2 saat için mümkündür. Bölünüş de aynı olmalıdır; birinde "2" diğerinde "1+1" ise saatler eşleşmez.
4. Mekânı kontrol edin. Birleşik grubu alacak mekân, toplam öğrenci sayısına yetmelidir. 21 kişilik bir grup, 16 kişilik bir atölyeye sığmaz.
5. Dersi birleşik olarak tanımlayın. İki ayrı ders girip sonra aynı saate koymaya çalışmak yerine, dersi baştan birleşik ders olarak tanımlayın.
6. Programı kurun ve kontrol edin. Birleşik dersin iki sınıfın programında da aynı saatte göründüğünü ve öğretmenin programında tek bir ders olarak yer aldığını kontrol edin.
7. Duyurun. Öğrencilere ve gerekiyorsa velilere hangi derslerde birlikte ders görüleceğini ve nerede toplanılacağını açıklayın.

Eş zamanlılık: işin en zor kısmı

Birleşik dersin aynı anda yapılması, iki sınıfın da o saatte boş olmasını gerektirir. Her sınıfın kendi öğretmenleri ve kendi müsaitlik durumu vardır; bu yüzden iki sınıfın ortak boş saatleri, tek tek boş saatlerinden çok daha azdır.

Örneğin 9-A ve 9-B'nin haftada 35'er saat dersi olsun ve beden eğitimi 2 saat birleşik yapılacak olsun. 9-A'nın matematik öğretmeni yalnız sabahları gelebiliyorsa 9-A'nın sabah saatlerinin önemli bir kısmı matematikle dolar. 9-B'nin edebiyat öğretmeni de yalnız salı ve perşembe gelebiliyorsa 9-B'nin o günleri sıkışır. İki sınıfın aynı anda boş olduğu saatler daralır; birleşik dersin bu dar alana, üstelik beden eğitimi öğretmeninin müsait olduğu bir saate sığması gerekir.

Buradan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, birleşik ders sayısı arttıkça program sıkışır; gerçekten fayda sağlamayan birleşmelerden kaçınmak gerekir. İkincisi, birleşik dersler programın en başında düşünülmelidir; diğer dersler yerleştikten sonra iki sınıf için ortak bir boş saat aramak çoğu zaman zordur. Belirli bir saatte olması gereken birleşik bir ders varsa, o dersi sabitlemek iyi bir başlangıçtır.

Öğretmen yükü ve doğru sayım

Birleşik sınıfta sık yapılan hatalardan biri, dersi iki ayrı ders gibi saymaktır. Haftada 2 saatlik bir birleşik ders, öğretmenin haftalık programında 2 saat yer kaplar; 4 değil. Öğretmen o saatte tek bir yerdedir ve iki sınıfa birden ders verir. Ders yükü raporlarında ve ek ders hesaplarında bu dersin nasıl sayılacağı ise kurumun ve mevzuatın konusudur; güncel kurallar için resmî kaynaklara bakılmalıdır.

Öğretmenlerin haftalık yükünün dengeli dağılması için öğretmen ders yükü nasıl dengeli dağıtılır yazısına bakabilirsiniz.

Birleşik sınıf mı, ortak ders mi?

İki kavram sık karıştırılır. Birleşik sınıfta tek öğretmen, aynı saatte birden fazla sınıfa ders verir. Ortak derste ise tek bir sınıfa ya da gruba aynı saatte birden fazla öğretmen girer; örneğin iki öğretmenin birlikte yürüttüğü bir atölye dersi. İkisi farklı ihtiyaçlara cevap verir ve programda farklı biçimde tanımlanır. Hangisinin gerektiğini belirlemek için şu soru yeterlidir: o saatte kaç sınıf ve kaç öğretmen aynı yerde olacak?

Birleşme ne zaman gözden geçirilmeli?

Birleşik ders bir kez kurulduktan sonra dönem boyunca aynı kalmak zorunda değildir. Bazı işaretler, birleşmenin yeniden düşünülmesi gerektiğini gösterir:

• Mevcut arttı: Dönem ortasında gelen yeni öğrencilerle birleşik grup, mekânın ya da dersin verimli yürüyebileceği sayının üstüne çıkmış olabilir.
• Seviye farkı açıldı: Başta benzer olan iki şube arasında belirgin bir seviye farkı oluştuysa, birlikte işlenen derste bir grup sıkılır, diğeri geride kalır.
• Öğretmen değişti: Birleşik dersin öğretmeni ayrıldıysa, yeni öğretmenin iki sınıfın ortak boş saatinde müsait olup olmadığı yeniden kontrol edilmelidir.
• Mekân değişti: Salon ya da atölye başka bir amaçla kullanılmaya başlandıysa, birleşik grup için yeni bir mekân gerekir.

Birleşmeyi bozmak, iki sınıfa birer saat daha eklemek ve öğretmenin yükünü artırmak demektir. Bu yüzden değişiklik yürürlükteki programda doğrudan yapılmadan önce bir taslakta denenmeli, öğretmenin yeni yükü ve iki sınıfın programındaki etkisi görüldükten sonra karar verilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• İki ayrı ders girip aynı saate elle koymak: Program yeniden kurulduğunda dersler farklı saatlere dağılabilir.
• Haftalık saati ya da bölünüşü farklı girmek: Saatler eşleşmez, birleşme kısmen gerçekleşir.
• Mekân kapasitesini unutmak: Birleşik grup, tek sınıfın mekânına sığmayabilir.
• Sınıflar için farklı öğretmen yazmak: Birleşik dersin öğretmeni her sınıfta aynı olmalıdır.
• Gereğinden fazla dersi birleştirmek: Her birleşme iki sınıfın ortak boş saatini tüketir ve programı sıkıştırır.
• Birleşmeyi açıklamamak: Öğrenciler ve veliler, iki sınıfın neden birlikte ders gördüğünü bilmezse gereksiz soru ve itiraz doğar.

Apakademia'da birleşik sınıf

Apakademia'da birleşik ders, Sınıflar ekranındaki toplu ders eklemede tanımlanır: en az iki sınıf seçilir, ders, öğretmen, haftalık saat ve bölünüş girilir, ardından "Sınıfları birleştir" işaretlenir. Seçilen öğretmen bu dersi aynı saatte bütün seçili sınıflara birden verir; dersin hangi saate düşeceği program oluşturulurken otomatik belirlenir. Böylece eş zamanlılığı elle sağlamak gerekmez.

Birden fazla öğretmenin aynı derse girdiği durumlar için ortak (birden çok öğretmenli) ders ayrıca tanımlanabilir. Çok şubeli kurumlarda bir öğretmen birden fazla şubeye eklenebilir ve şubeler arası çakışma engellenir; bu düzenin ayrıntıları için aynı öğretmen birden fazla şubede ders veriyorsa yazısına bakabilirsiniz. Okul, kolej ve kurs merkezlerinin farklı düzenlerine göre program kurmak için eğitim kurumları ders programı sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sonuç: birleşmeyi baştan tanımlayın

Birleşik sınıf programı, az mevcutlu şubelere ve sınırlı öğretmen kadrosuna esneklik kazandırır. İşin anahtarı birleşmeyi baştan doğru tanımlamaktır: aynı öğretmen, aynı haftalık saat, aynı bölünüş ve toplam mevcuda yeten bir mekân. Eş zamanlılığı programın en başında düşünmek, gereksiz birleşmelerden kaçınmak ve öğretmen yükünü doğru okumak, birleşik derslerin dönem boyunca sorunsuz yürümesini kolaylaştırır. Birleşik sınıf programı dahil farklı kurum düzenleri için eğitim kurumları ders programı sayfasına göz atabilirsiniz.