Haftalık Çalışma Programı Nasıl Hazırlanır?

Haftalık çalışma programı, öğrencinin okuldaki ders saatleri ve değişmeyen işleri ızgaraya yazıldıktan sonra kalan gerçek boş zamana, gücünü aşmayan kısa çalışma blokları yerleştirilerek hazırlanır. Sıra önemlidir: önce okul ve sabit işler, sonra boş zamanın sayılması, en son hangi dersin hangi konusunun hangi saatte çalışılacağı. Sıra tersine çevrilip önce "haftada 30 saat çalışacağım" diye hedef konduğunda program çoğu zaman ilk hafta dağılır.

Koçluk görüşmelerinde sık duyulan cümlelerden biri "program yaptım ama uyamadım" cümlesidir. Çoğu zaman sorun öğrencinin iradesinde değil, programın kendisindedir: okulun yedinci dersi unutulmuştur, servisle eve varış süresi hesaba katılmamıştır ya da her akşama dört saat ders yazılmıştır. Bu yazıda bir haftalık çalışma programının hangi sırayla kurulduğunu, sürenin nasıl gerçekçi tutulduğunu, hafta sonunun nasıl ele alındığını ve programın neden her hafta yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini örneklerle anlatıyoruz.

Haftalık çalışma programı neden okul ders programından başlar?

Öğrencinin haftasındaki en büyük ve en az değişen parça okuldur. Bir lise öğrencisi haftada 35-40 ders saatini okulda geçirir ve bu saatler pazarlık konusu değildir. Çalışma planı bu sabit iskeletin üstüne kurulmadığında iki sorun çıkar. Birincisi, çalışma saati diye yazılan zamanın bir kısmı aslında okulda ya da yolda geçen zamana denk gelir. İkincisi, okulda o gün hangi derslerin işlendiği görünmez; oysa matematik dersinin olduğu günün akşamı, o günkü konunun tekrarı için en verimli zamandır.

Bu yüzden ilk iş öğrencinin güncel okul ders programını elde etmektir. Dönemin ilk iki haftasında okul programı sık değişebilir; o dönemde yapılan çalışma planını "geçici" diye işaretlemek ve program kesinleşince yeniden kurmak daha sağlıklıdır. Okul programı elinizde olmadan yapılan her plan, tahmin üzerine kurulmuş bir plandır.

Adım adım hazırlık

1. Sabit saatleri işaretleyin

Okul dersleri, servis ya da yol süresi, dershane veya kurs saatleri, spor antrenmanı, enstrüman dersi, düzenli aile ziyaretleri ve uyku saatleri ızgarada "dolu" olarak işaretlenir. Bu adımı öğrenciyle birlikte yapmak gerekir; koçun bilmediği bir yüzme kursu, programdaki salı akşamını sessizce boşa çıkarır. Öğrenciye "haftanda başka neler var?" diye açıkça sormak, sonradan çıkacak sürprizlerin çoğunu baştan yakalar.

2. Gerçek boş zamanı sayın

Sabit saatler düşüldükten sonra kalan zaman, çalışmaya ayrılabilecek en üst sınırdır; hepsi çalışmaya ayrılmaz. Eve geldikten sonra yemek, dinlenme ve kişisel zaman için en az bir saat bırakılmalıdır. Örneğin okulu 15.30'da biten, eve 16.15'te varan ve 23.00'te yatan bir öğrencinin akşam boş zamanı kâğıt üstünde yaklaşık altı buçuk saattir; gerçekçi çalışma süresi ise bunun yarısı kadardır.

3. Blok süresini belirleyin

Çalışma tek parça uzun oturumlar yerine kısa bloklara bölünür. Ortaokul öğrencisi için 30-35 dakikalık, lise öğrencisi için 40-50 dakikalık bloklar makul bir başlangıçtır; her bloğun ardından kısa bir mola gelir. Blok süresi öğrencinin dikkat süresine göre ayarlanır, başkasının programından kopyalanmaz. Bazı öğrenciler 25 dakikada dağılır, bazıları bir saat odaklanabilir; ilk iki hafta bunu gözlemlemek için kullanılabilir.

4. Dersleri haftaya dağıtın

Her dersin haftada kaç blok alacağı, öğrencinin hedefine ve o dersteki eksiğine göre belirlenir. Genel ilke şudur: zorlanılan ders haftaya yayılır, tek akşama yığılmaz. Haftada üç blok matematik, pazartesi, çarşamba ve cuma akşamlarına birer blok olarak dağıtıldığında, tek akşamda üç blok çalışmaktan çok daha kalıcı sonuç verir.

5. Okul günüyle eşleştirin

Bir dersin okulda işlendiği günün akşamına o dersin tekrar bloğunu koymak, programın en basit ama en etkili hamlesidir. Konu tazeyken yapılan yirmi dakikalık tekrar, hafta sonuna bırakılan iki saatlik "toplu tekrar"dan daha az yorar ve daha çok şey bırakır.

6. Tampon bırakın

Haftaya beklenmedik bir şey mutlaka girer: okulda yazılı haftası, hastalık, aile işi. Hafta içinde bir akşamı ya da hafta sonunda yarım günü tampon olarak boş bırakmak, kaçırılan blokların telafisine yer açar. Tamponsuz program, ilk aksilikte bütünüyle geride kalır ve öğrenci "zaten yetişmiyor" diyerek bırakır.

Örnek hafta: 10. sınıf öğrencisi

Aşağıdaki tablo örnek bir 10. sınıf öğrencisinin akşam düzenini gösterir. Okul her gün 15.30'da bitiyor, salı ve perşembe akşamı basketbol antrenmanı var. Sayılar örnek amaçlıdır; her öğrencinin programı kendi sabit saatlerine göre değişir.

Bu örnekte haftalık toplam 12-14 blok, yani yaklaşık 9-11 saat çalışma vardır. İlk hafta için yeterlidir. Öğrenci bu düzene iki üç hafta uyabildiğinde blok sayısı kademeli artırılır; ilk haftadan 20 blok yazmak, programın öğrenciye uymadığı anlamına gelir. Antrenman günlerinin bilinçli olarak hafif tutulduğuna da dikkat edin: yorgun bir akşama iki saatlik ders yazmak, o akşamın tamamen boşa gitmesine yol açar.

Gerçekçi süre nasıl belirlenir?

Gerçekçi süre, öğrencinin geçen hafta gerçekten çalıştığı sürenin biraz üstüdür. Hiç düzenli çalışmayan bir öğrenciye ilk haftadan günde üç saat yazmak hevesi kırar. Geçen hafta toplam dört saat çalışan öğrenci için hedef altı yedi saat olabilir. Programın yük fazlası taşıdığını gösteren işaretler genellikle şunlardır:

• Öğrenci aynı blokları her hafta "yarım yaptım" diye işaretliyor.
• Hafta içi bloklar sürekli hafta sonuna kayıyor ve hafta sonu da yetişmiyor.
• Uyku saati programa sığmak için kısalıyor.
• Öğrenci görüşmelerde programdan çok yorgunluktan söz ediyor.
• Okul ödevleri çalışma programının gölgesinde kalıp yapılmamaya başlıyor.

Bu işaretlerden ikisi bir aradaysa süreyi artırmak yerine azaltmak gerekir. Az ama sürekli çalışma, çok ama kesintili çalışmadan daha ileri götürür. Süreyi azaltmak geri adım değildir; öğrencinin programa yeniden güvenmesini sağlar.

Hafta sonu nasıl planlanmalı?

Hafta sonu programın hem en geniş hem de en kırılgan parçasıdır. Geniştir, çünkü okul yoktur; kırılgandır, çünkü aile planları, misafirlikler ve dinlenme ihtiyacı en çok burada yoğunlaşır. Sağlam bir hafta sonu planı üç şeyi birbirinden ayırır: haftanın eksiklerini kapatan bir oturum, öğrenciye ait bir dinlenme zamanı ve gerekirse telafi için bir tampon.

Cumartesiyi yoğun, pazarı hafif tutmak çoğu öğrencide işe yarar; pazartesiye yorgun başlamamak için pazar akşamına ağır çalışma konmaz. Sınav yılındaki 8. ve 12. sınıf öğrencilerinde hafta sonuna deneme ya da uzun soru oturumu eklenebilir; ara sınıflarda ise hafta sonunun bir gününü büyük ölçüde boş bırakmak, uzun vadede sürekliliği korur. Hafta sonu planını aileyle paylaşmak da önemlidir; ailenin bilmediği bir cumartesi oturumu, ilk misafirlikte iptal olur.

Program neden her hafta güncellenmeli?

Haftalık çalışma programı bir kez yazılıp dönem boyunca kullanılan bir çizelge değildir. Her hafta okulda yeni konular işlenir, bazı konular anlaşılmadan kalır, okul sınavları yaklaşır, öğrencinin enerjisi değişir. Geçen haftanın programını değiştirmeden tekrar kullanmak, öğrenciyi geçen haftanın ihtiyacına göre çalıştırmak demektir.

Güncelleme için haftalık görüşmede kısa bir döngü yeterlidir: geçen hafta hangi bloklar yapıldı, hangileri yarım kaldı, neden yarım kaldı, bu hafta okulda ne işlenecek, hangi sınav yaklaşıyor. Bu beş sorunun cevabı yeni haftanın programını kendiliğinden şekillendirir. Değişiklik büyük olmak zorunda değildir; çoğu hafta iki üç bloğun yeri ya da konusu değişir.

Koçluk sisteminde çalışma programı nasıl görünür?

Kâğıt üstündeki çalışma programının en zayıf yanı, öğrencinin okul programıyla aynı yerde durmamasıdır. Apakademia'nın koçluk modülünde öğrencinin haftalık ders programı zaten sistemdedir; koç, verdiği ödevin konularını etüt kartı olarak görür ve bu kartları öğrencinin haftalık programındaki boş saatlere sürükler. Okul dersleri bir renkte, etütler dersin kendi renginde görünür; böylece hangi saatin okula, hangi saatin çalışmaya ait olduğu tek bakışta ayrılır.

Öğrenci aynı haftayı kendi Koçluğum sayfasında, telefondan da görür: bu haftanın ödevi, haftalık ders programı ile etüt kutuları ve koçluk görüşmelerinin saatleri. Her konuyu Tamamladım, Kısmen Yaptım ya da Yapmadım diye işaretler; koç da bir sonraki görüşmeye bu işaretlerle gelir. Etüt kartlarının nasıl yerleştirildiğini okul ders programına göre etüt planı yazısında, haftanın ödevlerinin nasıl tek pakette toplandığını haftalık ödev paketi yazısında ayrıntılı anlattık.

Sık yapılan hatalar

• Başkasının programını kopyalamak. Sınıf arkadaşına uyan program, antrenmanı ya da kursu olan öğrenciye uymaz.
• Yalnız ders adı yazmak. "Matematik çalış" yerine "Fonksiyonlar, 30 soru" gibi konu ve miktar belirtmek, bloğu ölçülebilir kılar.
• Okul ödevini unutmak. Okulun verdiği ödev de bir çalışma bloğudur; programa yazılmazsa ya koçluk ödevi ya okul ödevi aksar.
• Molayı programdan çıkarmak. Mola, verimin parçasıdır; yazılmadığında öğrenci kendi molasını programın ortasında, kontrolsüz biçimde verir.
• Hiç güncellememek. Dört hafta aynı kalan program, artık öğrencinin değil, dört hafta önceki öğrencinin programıdır.

Okulda etüt ve soru çözüm saatleri ayrıca planlanıyorsa, bunların kurumun genel programına nasıl eklendiğini etüt ve soru çözümü saatleri yazısında bulabilirsiniz.

Sonuç

Sağlam bir haftalık çalışma programı az şey ister: okul programının doğru bilinmesi, boş zamanın dürüstçe sayılması, kısa ve konusu belli bloklar, hafta sonunda bir tampon ve her hafta birkaç dakikalık gözden geçirme. Bu düzen kâğıtta da kurulabilir; ancak öğrenci sayısı arttığında ödevi, etüdü ve okul programını aynı ekranda tutmak koçun yükünü belirgin biçimde azaltır. Okulunuzda rehber öğretmenlerin bu döngüyü nasıl yürütebileceğini öğrenci koçluk programı sayfasında inceleyebilirsiniz.