Hedef Belirleme: Öğrenciyle Haftalık Hedef Nasıl Konur?

Öğrenciyle haftalık hedef belirleme, büyük bir amacı o hafta yapılacak, ölçülebilir ve öğrencinin kontrolündeki bir veya birkaç işe çevirmektir. İyi bir haftalık hedef hafta sonunda "tuttu" ya da "tutmadı" diye tek cümleyle cevaplanabilir, ödev paketiyle aynı dili konuşur ve bir sonraki görüşmenin gündemini kurar.

Koçlukta en sık duyulan hedefler genellikle haftalık değil, yıllıktır: "Sınavı kazanmak", "notlarımı yükseltmek", "daha düzenli olmak". Bunlar yönü gösterir ama bu hafta ne yapılacağını söylemez. Hedef belirleme işinin asıl kısmı, bu büyük cümleleri pazartesiden pazara sığan küçük işlere bölmektir. Bu yazıda haftalık hedefin özelliklerini, büyük hedefin haftalara nasıl bölündüğünü, hedefin ödev paketine nasıl bağlandığını ve hafta sonunda nasıl kontrol edildiğini örneklerle anlatıyoruz.

İşe yarayan bir haftalık hedefin özellikleri

Haftalık hedefin iyi kurulup kurulmadığını anlamak için beş soru sormak yeterlidir. Hedef bu beş sorudan birine olumsuz cevap veriyorsa yeniden yazılmalıdır.

• Ölçülebilir mi? Hafta sonunda hedefin tutup tutmadığı tartışmasız söylenebilmeli. "Fen çalışmak" ölçülemez; "fen kitabındaki basınç ünitesinin üç testini bitirmek" ölçülebilir.
• Öğrencinin elinde mi? Hedef, öğrencinin kendi çabasıyla ulaşabileceği bir şey olmalı. "Yazılıdan seksen almak" kısmen öğretmene, soruya ve o güne bağlıdır; "yazılıdan önce konunun özetini çıkarıp iki test çözmek" tamamen öğrencinin elindedir.
• Bir haftaya sığıyor mu? Haftalık hedef, okul dersleri, okul ödevleri ve öğrencinin diğer sorumluluklarıyla birlikte o haftaya gerçekten sığmalı.
• Az sayıda mı? Bir ile üç hedef yeterlidir. Beş hedef konan haftada genellikle hiçbiri tam bitmez.
• Yazılı mı? Sözlü konuşulan hedef ertesi gün unutulur. Hedef, koçun ve öğrencinin görebildiği bir yere yazılmalıdır.

Sonuç hedefi ile süreç hedefi

Hedef belirleme sırasında en çok karıştırılan iki kavram sonuç hedefi ve süreç hedefidir. Sonuç hedefi varılmak istenen yeri, süreç hedefi ise oraya götüren düzenli işi tanımlar. İkisi de gereklidir ama haftalık koçlukta asıl çalışılan süreç hedefleridir.

Sonuç hedefi dönem başında bir kez konuşulur ve arada bir hatırlanır. Süreç hedefi ise her hafta yeniden yazılır. Öğrenci süreç hedeflerini tutturdukça sonuç hedefine yaklaşır; tutturamadığında ise sorunun nerede olduğu hemen görünür.

Büyük hedefi haftalara bölmek

Büyük hedefi haftalara bölmenin en kolay yolu sondan geriye doğru saymaktır. Önce bitiş tarihi ve bitince ne olacağı yazılır, sonra aradaki haftalar sayılır, en son her haftaya düşen iş belirlenir.

Bir örnek üzerinden gidelim. Onuncu sınıftaki bir öğrenci, dönemin ikinci yazılısından önce matematikte fonksiyonlar ünitesini kitabındaki testlerle birlikte bitirmek istiyor. Yazılıya altı hafta var, ünitede beş konu bulunuyor ve öğrencinin kitabında her konu için ortalama üç test yer alıyor.

Bu tabloda iki ayrıntı dikkat çekiyor. Birincisi, son hafta yeni konu içermez; tampon görevi görür. İkincisi, dördüncü hafta okulun yoğun bir haftasına denk geliyorsa yük bilerek azaltılmıştır. Büyük hedefi bölerken her haftayı eşit yüklemek yerine öğrencinin okul takvimine bakmak, hedeflerin tutma ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Hedefi öğrenciyle birlikte koymak

Koçun yazıp öğrenciye bildirdiği hedef, öğrencinin değil koçun hedefidir. Hedefin tutması için öğrencinin sürece katılması gerekir. Bunun için görüşmede birkaç soru işe yarar:

1. "Geçen haftaya bakınca en çok hangi işin aksadığını düşünüyorsun?"
2. "Bu hafta bunun için ne kadarını yapabilirsin?"
3. "Hangi günler en uygun? Hangi gün hiç vaktin olmuyor?"
4. "Hafta sonunda bunu yaptığını nasıl anlayacağız?"

Dördüncü soru özellikle değerlidir, çünkü öğrenciyi hedefi ölçülebilir hâle getirmeye zorlar. Öğrenci "matematik çalışacağım" dediğinde bu soru sorulursa cevap kendiliğinden "üç test bitireceğim" ya da "her akşam yirmi soru çözeceğim" biçimine dönüşür.

Öğrencinin önerdiği miktar bazen fazla iddialı olur. Bu durumda koçun görevi hedefi küçültmektir: "Beş test çok olabilir, üçle başlayalım; bitirirsen perşembe günü iki tane daha ekleriz." Tutan küçük hedef, tutmayan büyük hedeften her zaman daha öğreticidir.

Hedefi haftalık ödev paketine bağlamak

Hedef ile ödev ayrı yerlerde yaşarsa öğrenci ikisini ayrı işler gibi algılar. Hedefte "fonksiyonlar ünitesinin üç testi" yazarken ödev paketinde başka konular varsa, öğrenci hangisine öncelik vereceğini bilemez. Bu yüzden haftalık hedef ile o haftanın ödev paketi aynı konuları göstermelidir.

Apakademia'nın koçluk modülünde bu bağı kurmak için iki alan yan yana kullanılır. Koç, ödevlendirme panelinde ders, kitap, ünite ve konu seçerek haftanın ödevini hazırlar; kitaba bağlı olmayan işler için serbest ödev yazabilir. Haftalık kayıttaki Hedef alanına ise o haftanın ölçüsünü yazar. Hedef yazıldıysa haftalık ödev belgesinde de görünür; öğrenci belgeyi kendi panelinden açtığında hem ödevlerini hem hedefini aynı sayfada görür. Paketin haftalık yapısını haftalık ödev paketi yazısında anlattık.

Okulda o hafta işlenen konunun ödev önerisi olarak gelmesi de hedefle ödevi hizalamayı kolaylaştırır. Örneğin matematik öğretmeni yoklamada o günün konusunu "fonksiyonlarda tanım ve görüntü kümesi" olarak yazdıysa, koç aynı konuyu haftanın hedefine ve ödevine koyabilir. Böylece öğrenci okulda dinlediği konuyu aynı hafta pekiştirmiş olur.

Haftalık kontrol: hedef tuttu mu?

Hedefin değeri, hafta sonunda kontrol edildiğinde ortaya çıkar. Kontrol edilmeyen hedef, birkaç hafta sonra öğrencinin gözünde önemsiz bir formaliteye dönüşür.

Kontrol için iki kaynak birlikte okunur. Birincisi öğrencinin kendi beyanıdır: öğrenci panelinde her konu için "Tamamladım", "Kısmen Yaptım" ya da "Yapmadım" işaretler. İkincisi koçun kontrolüdür: koç dörtlü işaretle (Yapmadı, Yarım yaptı, Yaptı, Kontrol edildi) kendi değerlendirmesini girer. İki işaret ayrı tutulduğu için, öğrencinin beyanı ile koçun gördüğü arasındaki fark kaybolmaz. Kontrolün nasıl yürütüleceğini ödev kontrolü yazısında ayrıntılı anlattık.

Hedef tuttuysa bir sonraki hafta biraz büyütülebilir ya da sıradaki konuya geçilebilir. Tutmadıysa önce neden konuşulur. Zaman mı yetmedi, konu mu anlaşılmadı, yoksa öğrenci başka bir nedenle mi başlamadı? Neden bulunmadan aynı hedefi aynı büyüklükte tekrar koymak, genellikle aynı sonucu doğurur. Koç bu konuşmanın özetini haftalık değerlendirme ve koç notu alanlarına yazar; koç notu yazısında bu alanların farkını örneklerle anlattık.

Her öğrenciye aynı büyüklükte hedef konmaz

Aynı sınıftaki iki öğrenci için bile haftalık hedefin büyüklüğü farklı olabilir. Hedef belirleme sırasında öğrencinin şu anki çalışma alışkanlığı, okul dışındaki yükü ve sınav takvimi birlikte düşünülmelidir. Üç tipik durum üzerinden düşünelim:

• Düzenli çalışma alışkanlığı henüz oluşmamış öğrenci. Burada ilk haftaların hedefi miktar değil, süreklilik olmalıdır. "Her akşam yirmi dakika" gibi küçük ama her gün tekrar eden bir hedef, haftalık yük olarak az görünse de alışkanlığı kurar. Miktar, alışkanlık oturduktan sonra artırılır.
• Çok çalışan ama sonuç alamayan öğrenci. Bu öğrencinin hedefini büyütmek işe yaramaz; hedefin türü değişmelidir. Daha fazla test yerine "yanlış yapılan soruları yeniden çözmek" ya da "anlaşılmayan konunun özetini çıkarmak" gibi nitelik odaklı hedefler konur.
• Sınav dönemindeki öğrenci. Sekizinci ve on ikinci sınıflarda haftalık hedefler genellikle daha yoğundur, ama sınava yaklaşan son haftalarda yeni konu yerine tekrar ve kısa denemeler öne çıkar. Hedef, yükü artırmak için değil, dengeyi korumak için kullanılır.

Öğrenciler arasındaki bu farklar, aynı ödevin birden fazla öğrenciye verildiği haftalarda bile korunabilir: ödev ortak olabilir, ama her öğrencinin hedefi kendi durumuna göre yazılır.

Hedef belirlemede sık yapılan hatalar

• Sonuç hedefini haftalık hedef sanmak. "Denemede yüksek sonuç almak" bir haftalık hedef değildir; o haftanın işi tanımlanmalıdır.
• Her hafta aynı hedefi yazmak. Hedef değişmiyorsa ya çok büyüktür ya da kontrol edilmiyordur.
• Hedefi okul takviminden bağımsız koymak. Yazılı haftasında, gezi gününde ya da okulun yoğun döneminde normal hedef koymak öğrenciyi baştan başarısızlığa iter.
• Tutmayan hedefi cezalandırmak. Hedefin tutmaması, planın yeniden kurulması gerektiğini gösteren bir bilgidir; öğrenciyi suçlamak için bir gerekçe değildir.
• Tutan hedefi görmezden gelmek. Hedef tuttuğunda bunu açıkça söylemek, öğrencinin bir sonraki haftaya daha istekli başlamasını sağlar.

Özet

Haftalık hedef belirleme, büyük amacı bir haftaya sığan, ölçülebilir ve öğrencinin elindeki işlere çevirme işidir. Sondan geriye doğru haftalara bölmek, okul takvimine göre yükü ayarlamak, hedefi öğrenciyle birlikte koymak ve ödev paketine bağlamak hedeflerin tutma ihtimalini artırır. Hafta sonundaki kontrol ise bir sonraki hedefin büyüklüğünü belirler. Hedef, ödev ve kontrolün aynı ekranda nasıl birleştiğini görmek isterseniz öğrenci koçluk programı sayfamızı inceleyebilirsiniz.