Koç Notu ve Haftalık Değerlendirme Nasıl Yazılır?

Koç notu, haftanın sonunda koçun öğrenci hakkında yazdığı, gözleme dayanan ve bir sonraki adımı gösteren iki üç cümlelik kısa bir kayıttır. Haftalık değerlendirmenin yerini tutmaz; hedefin ya da puanın yerine de geçmez. Dört alanın her biri ayrı bir soruya cevap verir ve bu ayrım netleştiğinde notlar hem kısalır hem de okuyan herkes için anlam kazanır.

Koçluğa yeni başlayan pek çok rehber öğretmen ilk haftalarda aynı cümleyi dört kez yazar: "Ödevlerini yaptı, gayretli" ifadesi değerlendirmede, koç notunda ve hedefte farklı kelimelerle yeniden karşımıza çıkar. Birkaç hafta sonra kayıtlar birbirine benzemeye başlar ve öğrencinin gelişimi metinden okunamaz hâle gelir. Bu yazıda dört alanın farkını, işe yarayan bir notun nasıl kurulduğunu, puanın ne anlattığını ve notun hangi belgelerde göründüğünü örneklerle ele alıyoruz.

Dört alan, dört ayrı soru

Haftalık kayıt dört alandan oluşur: Değerlendirme, Koçun Notu, Hedef ve Puan. Hepsi aynı hafta için yazılır ama her biri haftaya başka bir yerden bakar. Aşağıdaki tablo, hangi alana ne yazılacağını tek bakışta gösterir.

Değerlendirme geçmişe bakar ve olguları yazar. Koç notu bu olguların arkasındaki örüntüyü ve koçun yorumunu taşır. Hedef ileriye bakar ve bir sonraki haftanın ölçüsünü koyar. Puan ise bütün haftayı tek bir değere indirir; bu yüzden tek başına en az bilgi veren alandır, ama haftaları birbiriyle karşılaştırmayı kolaylaştırdığı için yine de değerlidir.

Bu ayrımı koçlar arasında yazılı hâle getirmek, kurum içinde ortak bir dil kurar. Aynı öğrenciyi yıl içinde başka bir rehber devralırsa, önceki haftaların kayıtlarını okurken hangi alanda ne arayacağını bilir.

Koç notu neden kısa ve somut olmalı?

Koç notunu genellikle üç kişi okur: birkaç hafta sonra geriye dönüp bakan koçun kendisi, öğrenci ve kurum içinde süreci izleyen yönetici. Bazı kurumlarda not, veliyle paylaşılan haftalık belgelere de girer. Bu okurların hiçbiri uzun bir metni dikkatle okumaz; hepsi aynı soruya cevap arar: ne oldu ve şimdi ne yapıyoruz?

Somut not, gözlemi ölçülebilir bir ifadeyle yazar. "Daha çok çalışmalı" cümlesi okuyana bir şey söylemez. "Hafta içi her akşam yarım saat çalışmış, hafta sonu kitabı hiç açmamış" cümlesi ise hem durumu hem de çözülmesi gereken sorunu gösterir. Birinci cümleyle bir sonraki görüşmede ne konuşulacağı belli değildir; ikinci cümle ise görüşmenin gündemini kendiliğinden kurar.

Kısa not aynı zamanda yazılabilir nottur. Her hafta on beş öğrenci için birer paragraf yazmaya çalışan koç, genellikle üçüncü haftada notu tamamen bırakır. Pratik bir ölçü önerelim: koç notu iki ile dört cümle arasında kalsın. İlk cümle gözlemi, ikinci cümle olası nedeni ya da koçun yorumunu, son cümle bir sonraki adımı yazsın.

Zayıf not ile güçlü not: örnekler

Aşağıdaki örnekler aynı haftayı iki farklı biçimde anlatır. Zayıf notlar yanlış değildir ama bir sonraki görüşmeye malzeme vermez; güçlü notlar ise koçun ne yapacağını doğrudan gösterir.

• Zayıf: "Bu hafta güzel geçti." Güçlü: "Türkçe paragraf testlerinin hepsini bitirdi ve süreyi kendisi tuttuğunu söyledi. Bir sonraki adım: test başına süreyi iki dakika kısaltmak."
• Zayıf: "Matematikte zorlanıyor." Güçlü: "Oran-orantı sorularının ilk yarısını çözüyor, problem kurulan sorularda duruyor. Branş öğretmeniyle bu soru tipi için kısa bir tekrar konuşulacak."
• Zayıf: "Ödevlerini yapmadı." Güçlü: "Beş ödevin ikisini yaptı; yapılmayanların üçü de cuma gününe yazılmıştı. Cuma günleri okul sonrası kursu olduğu öğrenildi, o güne ödev konmayacak."
• Zayıf: "Motivasyonu düşük." Güçlü: "Görüşmede iki kez 'yetişmez' dedi. Hedef bu hafta tek derse indirildi; bitirince bir sonraki ders eklenecek."

Son örnek önemlidir: "motivasyonu düşük" bir yargıdır, "iki kez yetişmez dedi" ise bir gözlemdir. Koç notunda yargı yerine gözlem yazmak, notu hem daha adil hem de daha kullanışlı kılar.

Haftalık değerlendirme nasıl yazılır?

Değerlendirme alanı, haftanın olgularını sıralar. Burada yorum az, bilgi çok olmalıdır. Dört soruluk basit bir çerçeve, her hafta aynı düzende yazmayı kolaylaştırır:

1. Ne verildi? Hangi derslerden, kaç konu ya da test verildi? Serbest ödev var mıydı?
2. Ne yapıldı? Öğrencinin kendi beyanı ile koçun kontrolü ne diyor?
3. Ne aksadı? Yarım kalan ya da yapılmayan işler hangileri, hangi günlere denk geliyordu?
4. Ne öğrendik? Bu hafta bir sonraki haftanın planına neyi taşıyor?

İkinci soruda dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı var. Öğrenci kendi panelinde her konu için "Tamamladım", "Kısmen Yaptım" ya da "Yapmadım" işaretler; koç ise kontrol sırasında kendi işaretini koyar. Bu iki bilgi ayrı tutulur. Değerlendirme yazarken ikisini yan yana okuyun: öğrenci "Tamamladım" demiş, koç "Yarım yaptı" işaretlemişse bu fark kendi başına bir gözlemdir ve koç notuna taşınmaya değer. Bu ayrımın nasıl kullanıldığını ödev kontrolü yazısında ayrıntılı anlattık.

Puan neyi anlatır, neyi anlatmaz?

Puan haftayı tek bir değere indirdiği için en hızlı okunan alandır; aynı nedenle en kolay yanlış okunan alan da odur. Puanın işe yaraması için birkaç kural yeterlidir:

• Ortak ölçek. Kurumdaki bütün koçlar aynı ölçeği kullanmalıdır. Bir koç cömert, diğeri katı puan verirse öğrenciler arasında karşılaştırma yapılamaz.
• Yazılı ölçüt. Puanın neye bakacağı dönem başında yazılmalıdır: ödevin tamamlanması mı, düzen mi, görüşmeye hazırlıklı gelmek mi? Ölçüt yazılı değilse puan, koçun o günkü ruh hâlini yansıtır.
• Yalnız kullanılmaz. Puan, yanında bir cümle olmadan paylaşılmamalıdır. "Bu hafta düşük" demek yetmez; neden düşük olduğu değerlendirmede ya da koç notunda yazmalıdır.
• Ceza aracı değildir. Puan, öğrenciyi korkutmak için değil, haftalar arasındaki eğilimi görmek için tutulur.

Puanların birikmesi zamanla bir eğilim oluşturur. Koçun kendi öğrenci takibi ekranındaki Genel Durum bölümünde ortalama puan da yer alır; tek bir haftanın puanından çok bu ortalamanın ve haftadan haftaya yönün okunması daha anlamlıdır.

Hedef alanı değerlendirmeyle nasıl bağlanır?

Hedef, değerlendirmenin doğal devamıdır. Değerlendirmede "fen testlerinin yarısı yapıldı" yazıyorsa hedefte "kalan testler perşembeye kadar bitecek" yazması beklenir. Bu bağ koparsa, yani değerlendirme bir şeyi gösterirken hedef bambaşka bir yöne bakarsa öğrenci hangi işin öncelikli olduğunu anlamaz.

Hedefin ölçülebilir olması, bir sonraki haftanın değerlendirmesini de kolaylaştırır: geçen haftanın hedefi tuttu mu, tutmadı mı sorusu tek cümleyle cevaplanır. Haftalık hedefin nasıl konulacağını öğrenciyle haftalık hedef belirleme yazısında ayrıca ele aldık.

Koç notu nerede görünür, kimler okur?

Notun nerede görüneceğini bilmek, nasıl yazılacağını da belirler. Apakademia'nın koçluk modülünde haftalık kayıtlar iki yerde öne çıkar.

Birincisi haftalık ödev belgesidir. Tek sayfalık bu belgede öğrencinin bilgileri, tarih aralığı, puan, haftalık dağılım ve ödev özeti bulunur; koçun notu ve hedefler yazıldıysa onlar da belgeye girer. Öğrenci aynı belgeyi kendi panelinden açabilir, belge yazdırılabilir ya da PDF olarak alınabilir. Yani koç notu, öğrencinin ve gerektiğinde velinin okuyacağı bir metindir. Belgenin bölümlerini haftalık ödev belgesi yazısında tek tek anlattık.

İkincisi koçun öğrenci takibi ekranıdır. Burada hafta hafta faaliyet raporu tutulur: her haftanın değerlendirmesi, koçun notu, hedefi ve ödevleri birlikte görünür. Notlar birikerek öğrencinin dönem boyunca nasıl değiştiğini anlatan bir geçmişe dönüşür. Dönem sonunda bu geçmişi okuyan koç, ilk haftalarda yazdığı notla son haftalarda yazdığını karşılaştırabilir.

Not yazarken kaçınılması gerekenler

Koç notu, öğrencinin de okuyabileceği bir kayıttır. Bu yüzden bazı şeyler bu alana hiç yazılmamalıdır:

• Etiketler. "Tembel", "dağınık", "ilgisiz" gibi kelimeler öğrenciyi tanımlar ama davranışı açıklamaz. Bunun yerine davranışın kendisini yazın.
• Tanı ve psikolojik yorum. Kaygı, dikkat ya da aile ilişkileri hakkında kesin yargılar koç notunun konusu değildir. Böyle bir izlenim varsa bu, okulun rehberlik süreçleri içinde ve kurumun belirlediği kurallarla ele alınmalıdır.
• Özel hayat ayrıntısı. Öğrencinin görüşmede anlattığı kişisel konular, çalışma düzenine doğrudan etkisi yoksa nota girmemelidir.
• Karşılaştırma. "Sınıf arkadaşlarının gerisinde" gibi ifadeler öğrenciye bir şey kazandırmaz. Öğrenciyi yalnız kendi geçmiş haftalarıyla karşılaştırın.
• Belirsiz zarflar. "Biraz", "epey", "oldukça" yerine sayı ya da somut olgu kullanın.

Notu haftalık rutine yerleştirmek

Koç notu, en taze olduğu anda yazılır: görüşmeden ya da ödev kontrolünden hemen sonra. Akşama ya da hafta sonuna bırakılan notlar ya hiç yazılmaz ya da hafızadan, genel ifadelerle yazılır.

Örneğin haftada on iki öğrenciyle görüşen bir rehber, her görüşmenin ardından üç dakika ayırırsa haftada otuz altı dakikalık bir yazma süresi ortaya çıkar. Bu süre, dönem sonunda tek oturuşta rapor yazmaya çalışmaktan çok daha azdır ve ortaya çıkan kayıt çok daha güvenilirdir. Bazı koçlar görüşmenin son iki dakikasını notu öğrenciyle birlikte yazmaya ayırır; böylece öğrenci, kendisi hakkında ne yazıldığını görüşmenin içinde öğrenmiş olur.

Bir başka pratik yöntem, değerlendirme ve hedefi görüşme sırasında, koç notunu ise görüşme bittikten sonra yazmaktır. Değerlendirme ve hedef öğrenciyle birlikte konuşulan olgulardır; koç notu ise koçun kendi yorumudur ve biraz mesafeyle yazıldığında daha dengeli olur.

Özet

Değerlendirme olguları, koç notu yorumu ve bir sonraki adımı, hedef gelecek haftanın ölçüsünü, puan ise haftanın tek değerlik özetini taşır. Dört alanı birbirinden ayırmak, kısa ve gözleme dayalı yazmak ve notu görüşmeden hemen sonra kaydetmek, dönem sonunda okunabilir bir öğrenci geçmişi bırakır. Değerlendirme alanlarının ödev, kontrol ve belgeyle birlikte nasıl çalıştığını görmek isterseniz öğrenci koçluk programı sayfamıza göz atabilirsiniz.