Ödev Kontrolü Nasıl Yapılır: Yaptı, Yarım, Yapmadı

Ödev kontrolü, koçun öğrenciye verilen her konuya kendi gözüyle bakıp dört işaretten birini koymasıdır: Yapmadı, Yarım yaptı, Yaptı ya da Kontrol edildi. Öğrencinin "yaptım" demesi kontrolün başlangıcıdır, kendisi değildir. Koç kitaba, deftere ya da çözülen testlere bakar, gerekirse birkaç soruyu öğrenciye yeniden çözdürür ve konunun gerçekten oturup oturmadığına karar verir. Bu karar, bir sonraki haftanın ödevini de belirler.

Kontrol edilmeyen ödev, zamanla verilmeyen ödevle aynı yere düşer. Öğrenci birkaç hafta boyunca ödevinin sorulmadığını görürse, ödevi yapmanın da yapmamanın da aynı sonucu doğurduğunu öğrenir. Öte yandan her ödevi tek tek, uzun uzun incelemeye kalkmak da görüşmenin tamamını yutar. Bu yazıda ödev kontrolünün dört işaretle nasıl yapıldığını, kısa bir görüşmeye nasıl sığdırıldığını, öğrenci beyanının neden ayrı durduğunu ve kontrolden sonra yeni ödevin nasıl seçildiğini anlatıyoruz.

Ödev kontrolü neden ayrı bir adımdır?

Koçluk döngüsünde ödev verme ile yeni ödev verme arasında bir köprü vardır: kontrol. Bu köprü atlandığında koç her hafta sıfırdan başlar; geçen haftanın ne kadarının yapıldığını, nerede takılındığını bilmeden yeni konu seçer. Kontrol üç bilgi üretir. Birincisi, öğrencinin ödeve ne kadar zaman ayırdığı. İkincisi, konunun ne ölçüde anlaşıldığı. Üçüncüsü, ödev miktarının öğrenciye uyup uymadığı. Bu üç bilgi olmadan verilen yeni ödev, tahmine dayanır.

Kontrolün bir de ilişki boyutu vardır. Öğrenci, emeğine bakıldığını gördüğünde çalışmasının bir karşılığı olduğunu hisseder. Kısa ama düzenli bir kontrol, uzun ama ara sıra yapılan bir incelemeden daha güçlü bir alışkanlık kurar. Kontrolün her hafta aynı gün, aynı düzende yapılması da öğrenciye bir ritim verir; öğrenci hangi gün hesap vereceğini bildiğinde çalışmasını o güne göre ayarlar.

Dört kontrol işareti ne anlama gelir?

Kontrol işaretlerinin işe yaraması için koçun her birini her hafta aynı anlamda kullanması gerekir. Aynı okulda birden fazla rehber öğretmen çalışıyorsa, bu anlamların birlikte kararlaştırılması da önemlidir; aksi hâlde bir koçun "Yaptı"sı ile ötekinin "Kontrol edildi"si aynı şeyi anlatmaz ve yöneticinin gördüğü tablo yanıltıcı olur. Aşağıdaki tablo, sık kullanılan bir yorumu örnek olarak verir:

Henüz bakılmamış ödevler "Değerlendirilmedi" olarak durur. Bu, ödevin unutulduğunu değil, kontrol sırasının henüz gelmediğini gösterir. Hafta sonunda Değerlendirilmedi'de kalan ödev sayısı, koçun kendi iş yükü için de yararlı bir göstergedir; bu sayı her hafta büyüyorsa ya öğrenci sayısı fazladır ya da kontrol için ayrılan zaman yetmiyordur.

"Yaptı" ile "Kontrol edildi" arasındaki fark

Bu iki işaret en sık karıştırılanlardır. "Yaptı", ödevin yapıldığını gösterir; "Kontrol edildi" ise yapılan işin incelendiğini. Kalabalık bir haftada koç yirmi öğrencinin ödevine tek tek, soru soru bakamayabilir. Bu durumda önce yapılıp yapılmadığını işaretlemek, ayrıntılı incelemeyi ise öncelikli öğrencilere ya da öncelikli konulara ayırmak gerçekçi bir yoldur. Böylece kayıtta hem yapılan hem incelenen iş ayrı ayrı görünür ve "Yaptı"da bekleyen konular bir sonraki görüşmenin gündemine kendiliğinden girer.

Öğrenci beyanı ile koç değerlendirmesi neden ayrı durur?

Öğrenci hafta boyunca kendi panelinde her konuyu Tamamladım, Kısmen Yaptım ya da Yapmadım diye işaretler. Koç ise kontrolde kendi işaretini koyar. Apakademia'nın koçluk modülünde bu iki kayıt ayrı tutulur; koçun değerlendirmesi öğrencinin beyanını silmez, üstüne yazmaz.

Bu ayrımın iki faydası vardır. Birincisi, öğrencinin kendini nasıl gördüğü kaybolmaz. "Tamamladım" diyen ama kontrolde "Yarım yaptı" çıkan bir öğrenci, ödevi bitmiş saymanın ölçüsünü koçla aynı yere koymuyordur; bu bir dürüstlük meselesi olmayabilir, "bitirmek" kelimesinin ne anlama geldiği hiç konuşulmamış olabilir. İkincisi, uzun vadede beyan ile değerlendirmenin birbirine yaklaşması, öğrencinin kendi çalışmasını doğru değerlendirmeyi öğrendiğini gösterir. Bu, koçluğun en değerli kazanımlarından biridir. Öğrencinin kendi işaretleme alışkanlığını nasıl kazandığını öğrenci çalışma takibi yazısında ayrıca ele aldık.

Beyan ve kontrol uyuşmadığında

• Öğrenci Tamamladım, koç Yarım yaptı. En sık karşılaşılan durumdur. Ödevin hangi kısmının eksik kaldığı birlikte gösterilir ve "tamamlandı"nın tanımı netleştirilir.
• Öğrenci Yapmadım, koç Yaptı. Seyrek ama anlamlıdır; öğrenci yaptığı işi yeterli bulmuyordur. Bu durumda öğrencinin kendine koyduğu çıtanın gerçekçi olup olmadığı konuşulur.
• Öğrenci hiç işaretlememiş. Ödevin yapılmadığını değil, işaretleme alışkanlığının kurulmadığını gösterebilir. Bir sonraki hafta etüt bitince işaretlemesi hatırlatılır.

Kısa bir görüşmede ödev kontrolü nasıl yapılır?

Okulda koçluk görüşmeleri çoğu zaman bir ders saati ya da daha kısa sürer. Bu sürenin tamamını kontrole ayırmak, yeni haftanın planlanmasına zaman bırakmaz. Pratik bir düzen şöyledir:

1. Görüşmeden önce beyanlara bakın (2-3 dakika). Öğrencinin hangi konuları tamamladığını, hangilerini kısmen ya da hiç yapmadığını görüşmeden önce görmek, kontrolü hedefli kılar.
2. Her konudan örnek alın. Bütün testlere değil, her konudan bir teste ya da birkaç soruya bakın. Yanlışların yoğunlaştığı yer hızla ortaya çıkar.
3. Bir soruyu yeniden çözdürün. Öğrencinin doğru işaretlediği ama emin olmadığınız bir soruyu görüşmede çözmesini isteyin. Konunun oturup oturmadığını bu kadar hızlı gösteren başka bir yol azdır.
4. İşaretleri hemen koyun. Görüşme sırasında işaretlemek, akşam hatırlamaya çalışmaktan daha doğru kayıt bırakır.
5. Kalan süreyi yeni haftaya ayırın. Kontrol, yeni ödevin girdisidir; görüşmenin ikinci yarısı yeni paketi konuşmaya kalmalıdır.

Kontrolün kanıta dayanması için öğrencinin görüşmeye neyi getireceği de baştan kararlaştırılmalıdır. Ödevin çıktığı kitap, varsa yanlış defteri ve okulda o hafta işlenen konunun defteri çoğu zaman yeterlidir. Kitabın evde unutulduğu görüşmede kontrol beyana dayanmak zorunda kalır; bu bir iki kez olabilir, ama alışkanlığa dönüşmemelidir.

Bu düzenle yirmi dakikalık bir görüşmenin yaklaşık yarısı kontrole, yarısı planlamaya gider. Öğrenci sayısı fazla olan rehber öğretmenler için beyanlara görüşmeden önce bakmak, en çok zaman kazandıran adımdır. Bazı koçlar haftanın belirli bir gününü yalnız "Yaptı"da bekleyen ödevlere ayırır; görüşmesiz bir yarım saat, birikmiş incelemeleri eritmeye yeter.

Kontrolden sonra yeni ödev nasıl seçilir?

Kontrolün asıl değeri, bir sonraki ödevi doğru seçmeyi sağlamasıdır. Her işaret, yeni haftanın paketinde farklı bir karşılık bulur. Yapmadı işaretli konu olduğu gibi yeniden verilmez; önce neden yapılmadığı konuşulur. Zaman mı yetmedi, konu mu anlaşılmadı, kitap mı evde değildi? Zaman yetmediyse miktar küçültülür, konu anlaşılmadıysa önce konu anlatımı ya da branş öğretmeninden destek planlanır, kitap eksikse kaynak sorunu çözülür.

Yarım yaptı işaretli konunun kalan kısmı yeni haftaya taşınır. Yaptı işaretli konuda yanlışlara bakılmadıysa, yeni ödeve küçük bir yanlış tekrarı eklenir. Kontrol edildi işaretli konu kapanır; ancak birkaç hafta sonra kısa bir tekrar olarak yeniden verilmesi, konunun unutulmamasına yardım eder. Bu tercihlerin ödeve nasıl dönüştüğünü, yani ödevin konu konu nasıl seçildiğini koçluk ödevi yazısında ayrıntılı anlattık.

Kontrol sonuçları nerede birikir?

Tek bir haftanın kontrolü o haftanın resmini verir; haftalar boyunca biriken kontroller ise öğrencinin eğilimini. Koçluk modülündeki Öğrenci Takibi ekranında toplam ödev sayısı, yapıldı yüzdesi, anlaşılmayan ve kısmen kalan konular gibi bilgiler bir arada görünür; hafta hafta faaliyet raporunda da her haftanın ödevleri, değerlendirmesi ve koçun notu yer alır. Anlaşılmayan ya da tamamlanmayan konular ayrıca eksikler olarak listelenir. Bu eksiklerin nasıl izlendiğini eksik konu takibi yazısında bulabilirsiniz.

Kontrol sonucu öğrenciye de ulaşır; koç değerlendirmesini yaptığında öğrenci uygulama bildirimiyle haberdar olur. Böylece öğrenci, kendi beyanının yanında koçun gözünden ödevinin nasıl göründüğünü de görür. Kontrolün yanına yazılan kısa bir koç notu, işaretin neden öyle konduğunu açıklar; notun nasıl yazılacağını koç notu yazısında anlattık.

Ödev kontrolünde sık yapılan hatalar

• Yalnız beyana güvenmek. Öğrencinin işareti değerlidir ama kontrolün yerini tutmaz.
• Kontrolü haftalarca ertelemek. Üç hafta sonra kontrol edilen ödevin yanlışları artık konuşulacak kadar taze değildir.
• Yapmadı işaretini cezaya çevirmek. Yapmadı bir bilgi, bir başlangıç noktasıdır. Her Yapmadı'nın ardından azar gelirse öğrenci beyanını da kontrolü de yönetmeye başlar.
• Bütün ödevi tek işaretle geçmek. Beş konudan üçünü yapan öğrencinin ödevine topluca "Yarım yaptı" demek, hangi konuda eksik olduğunu kaybettirir. İşaret konu konu konmalıdır.
• Kontrolle yeni ödevi koparmak. Kontrolde ortaya çıkan eksik yeni pakette yer almıyorsa kontrol bir formaliteye dönüşür.

Sonuç

Düzenli bir ödev kontrolü, koçluğun haftalık döngüsünü kapatan halkadır. Dört işaret aynı anlamda kullanıldığında, öğrencinin beyanı koçun değerlendirmesinden ayrı tutulduğunda ve her kontrol yeni ödevin seçimine yansıdığında, ödev bir liste olmaktan çıkar ve öğrencinin ilerlemesini gösteren bir kayda dönüşür. Okulunuzda rehber öğretmenlerin ödev, kontrol ve takibi tek ekranda nasıl yürütebileceğini öğrenci koçluk programı sayfasında inceleyebilirsiniz.