Kitaba Bağlı Olmayan Serbest Ödev Ne Zaman Verilir?

Serbest ödev, yapılacak iş bir kitabın ünite ya da konusuna sığmadığında verilir: kitap okuma, ünite sonu tekrar, deneme sınavı çözümü, yanlış defteri çalışması ya da kelime tekrarı gibi. Koç bu ödevi kendi cümleleriyle yazar; ne yapılacağını, ne kadar yapılacağını ve sonunda ne ortaya çıkacağını açıkça belirtir. Bu tür ödev de kitaba bağlı ödev gibi haftanın paketine girer, programda bir saate yerleşir, kontrol edilir ve kayda geçer.

Koçluk ödevlerinin büyük kısmı bir kitaptan çıkar: bir ders, bir ünite, bir konu ve birkaç test. Ancak öğrencinin gelişimi yalnız soru bankalarında olmaz. Okuma alışkanlığı, düzenli tekrar, deneme sonrası yanlışların üzerinden geçmek gibi işler de en az test çözmek kadar önemlidir ve bunların çoğunun bir kitapta "konu" karşılığı yoktur. Bu yazıda serbest ödevin ne zaman gerektiğini, nasıl yazılacağını, haftalık paketteki payının ne olması gerektiğini ve programa nasıl yerleştirileceğini anlatıyoruz.

Serbest ödev ile kitaba bağlı ödev arasındaki fark

Kitaba bağlı ödev seçilerek verilir: ders, kitap, ünite ve konu. Ödevin içeriği kitabın yapısından gelir; koç yalnız konuyu ve miktarı belirler. Bu yapı, ödevin takibini kolaylaştırır; kitabın ilerlemesi ve konunun durumu kendiliğinden izlenir. Ödevin bu yolla nasıl verildiğini koçluk ödevi yazısında anlattık.

Kitaba bağlı olmayan ödev ise yazılarak verilir. İçeriğini kitap değil, koç belirler. Bu esneklik onun hem gücü hem de riskidir. Gücüdür, çünkü bir kitaba sığmayan her işi ödeve dönüştürebilir. Risktir, çünkü belirsiz yazıldığında ne yapılacağı, ne kadar yapılacağı ve nasıl kontrol edileceği tartışmalı hâle gelir. Bu yüzden kitapsız bir ödevi iyi yazmak, kitaba bağlı ödevi seçmekten daha fazla özen ister.

Serbest ödev ne zaman verilir?

Kitap okuma

Okuma alışkanlığı, bütün derslerin zemini olan bir beceridir. Paragraf sorularında zorlanan bir öğrencinin ihtiyacı çoğu zaman daha fazla paragraf testi değil, düzenli okumadır. Haftalık 50-80 sayfalık bir okuma ödevi, özellikle ortaokul ve lise ilk yıllarında, uzun vadede soru bankasından daha kalıcı bir etki bırakabilir. Okunacak kitap öğrencinin ilgisine göre seçilmeli, ödev de sayfa sayısıyla ölçülmelidir.

Tekrar ve özet çıkarma

Ünite sonunda öğrenciden ünitenin konularını kendi cümleleriyle bir iki sayfaya özetlemesini istemek, konuların birbirine bağlanmasını sağlar. Bu tür bir ödev belirli bir kitabın belirli bir konusuna değil, okulda ve koçlukta çalışılan bütün bir üniteye aittir; kitaba bağlı olmayan bir ödev olarak yazılması doğaldır.

Deneme sınavı çözümü ve yanlış analizi

Okulun ya da kurumun uyguladığı bir deneme sınavından sonra öğrenciden yanlış ve boş bıraktığı soruları yeniden çözmesini, her yanlışın yanına nedenini yazmasını istemek değerli bir ödevdir: bilgi eksikliği mi, dikkat hatası mı, süre yetmedi mi? Bu analiz koçun bir sonraki görüşmede değerlendirme notuna yansır. Deneme sınavlarının kurumda nasıl planlandığını deneme sınavı takvimi yazısında okuyabilirsiniz.

Yanlış defteri

Haftanın testlerinde yapılan yanlışların bir deftere yazılıp birkaç gün sonra yeniden çözülmesi, en çok önerilen ama en az uygulanan çalışma yöntemlerinden biridir. Bunu kitapsız bir ödev olarak pakete koymak, uygulanmasını kolaylaştırır: "Bu haftanın matematik yanlışlarını deftere yaz, cumartesi yeniden çöz."

Okulun verdiği çalışmalar

Okulun verdiği bir proje, bir çalışma kâğıdı ya da bir performans ödevi, öğrencinin haftasında yer kaplar. Bunları koçluk paketine ayrı birer kalem olarak eklemek, haftanın gerçek yükünü görünür kılar ve koçun koçluk ödevini buna göre hafifletmesini sağlar.

Kelime ve dil çalışması

Yabancı dilde haftalık kelime çalışması ya da Türkçede yazım ve noktalama tekrarı, her zaman bir soru bankasının konusuna karşılık gelmez. "Haftada 40 yeni kelime, her gün 10 dakika tekrar" gibi yazılmış bir ödev, bu işi ölçülebilir kılar.

Net yazılmış serbest ödev nasıl görünür?

Bu tür ödevin değeri, yazılış biçimine bağlıdır. Belirsiz yazılan ödev kontrol edilemez; kontrol edilemeyen ödev de zamanla ciddiye alınmaz. Net yazılmış bir ödev üç soruya cevap verir: ne yapılacak, ne kadar yapılacak, sonunda ne ortaya çıkacak? Aşağıdaki tablo belirsiz ve net yazımı karşılaştırır:

Net yazım kontrolü de kolaylaştırır. "Kitap oku" ödevinde öğrencinin "okudum" demesine güvenmek zorunda kalınır; "en sevdiğin bölümü üç cümleyle yaz" ödevinde ise kontrol edilecek bir çıktı vardır. Bu çıktının küçük olması önemlidir; amaç öğrenciye ek bir yazma yükü bindirmek değil, işin yapıldığını gösteren hafif bir iz bırakmaktır.

Serbest ödevin paketteki payı

Kitapsız ödevin esnekliği, paketin tamamının bu tür ödevlerden oluşmasına da kapı açar. Bu bir risktir. Kitaba bağlı ödevler konu takibini, kitap ilerlemesini ve okulla eşleşmeyi kendiliğinden sağlar; kitaba bağlı olmayan ödevler ise bunları sağlamaz. Paketin çoğunluğu kitapsız işlerden oluştuğunda, öğrencinin hangi konuda nerede olduğu kayıttan izlenemez hâle gelir.

Pratik bir ölçü olarak, altı yedi kalemlik bir haftalık pakette bir ya da iki serbest ödev çoğu öğrenci için yeterlidir. Bu oran ünite sonlarında, deneme haftalarında ya da okulun yoğun proje verdiği dönemlerde artabilir. Önemli olan, bu tür ödevin kitaba bağlı ödevin yerini almaması, onu tamamlamasıdır.

Kademeye göre de pay değişir. Ortaokulda okuma ve alışkanlık kazandırmaya yönelik kitapsız ödevler daha geniş yer tutabilir; çünkü bu yaşta asıl hedef düzenli çalışma ve okuma alışkanlığıdır. Sınav yılındaki öğrencilerde ise bu ödevler çoğunlukla deneme analizi ve yanlış defteri biçiminde görünür. Hangi kademede olursa olsun, ödevin her hafta aynı kalıpla tekrarlanması yerine o haftanın ihtiyacına göre yazılması, öğrencinin ona ilgisini korur.

Serbest ödev programa nasıl yerleşir?

Bir ödevin yapılması için takvimde bir yeri olması gerekir; kitapsız ödev de bunun dışında değildir. Okuma ödevi "boş vaktinde oku" diye verildiğinde, boş vakit çoğu zaman gelmez. Apakademia'nın koçluk modülünde kitaba bağlı olmayan serbest ödev yazılabilir ve diğer ödevler gibi öğrencinin haftalık programında boş bir saate sürüklenerek yerleştirilebilir. Böylece "salı akşamı 20.00-20.30, okuma" gibi somut bir zaman ortaya çıkar.

Öğrenci kendi Koçluğum sayfasında haftalık ders programı ile birlikte bu saatleri de görür; bu ödevi de diğer konular gibi Tamamladım, Kısmen Yaptım ya da Yapmadım diye işaretler. Etüt saatlerinin okul programına göre nasıl dağıtıldığını etüt planı yazısında ayrıntılı anlattık.

Yerleştirme için birkaç öneri: okuma ödevi yorucu bir sayısal etüdün ardından iyi bir dinlenme işlevi görür; yanlış defteri çalışması haftanın son günlerine, yani yanlışların biriktiği zamana konur; deneme analizi ise denemeden sonraki ilk bir iki güne yerleştirilir, çünkü sorular henüz tazedir.

Serbest ödev belgede ve kontrolde

Serbest ödev, kitaba bağlı ödevle aynı kontrolden geçer. Koç görüşmede Yapmadı, Yarım yaptı, Yaptı ya da Kontrol edildi işaretlerinden birini koyar. Net yazılmış bir ödevde bu karar kolaydır: öğrencinin üç cümlelik özeti, yeniden çözülmüş yanlış soruları ya da deftere yazılmış kelimeleri ortadadır.

Bu ödevler haftalık ödev belgesinde de görünür. Belge, öğrencinin bir tarih aralığında aldığı ödevlerin özetini tek sayfada sunar; okuma ve tekrar gibi kitapsız işlerin de bu özette yer alması, öğrencinin haftasının tam resmini verir. Belgenin içeriğini haftalık ödev belgesi yazısında anlattık. Veliyle paylaşılan bir belgede yalnız test sayılarının değil okuma ve tekrar çalışmalarının da görünmesi, ailenin öğrencinin emeğini daha doğru görmesini sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Serbest ödevi belirsiz yazmak. "Tekrar yap" ya da "kitap oku" gibi ifadeler kontrol edilemez.
• Kitapta karşılığı olan işi serbest ödev olarak vermek. Bir soru bankasındaki konu kitapsız ödev gibi yazılırsa konu takibi ve kitap ilerlemesi kaybolur.
• Paketi kitapsız ödevlerle doldurmak. Kayıt izlenemez hâle gelir; öğrencinin hangi konuda olduğu görünmez.
• Kitapsız ödeve saat ayırmamak. Takvimde yeri olmayan okuma ödevi, çoğu zaman hafta sonuna kalır ve orada da yapılmaz.
• Bu ödevleri kontrol etmemek. "Zaten kitapsız bir işti" diye kontrol edilmeyen ödev, öğrenciye bu tür işlerin önemsiz olduğu mesajını verir.

Sonuç

Serbest ödev, koçluk paketinin kitaplara sığmayan kısmını tamamlar: okuma, tekrar, deneme analizi, yanlış defteri ve dil çalışması gibi. Ne yapılacağını, ne kadar yapılacağını ve sonunda ne ortaya çıkacağını açıkça söyleyen bir ödev, programda bir saate yerleştirildiğinde ve kitaba bağlı ödevle aynı kontrolden geçtiğinde, öğrencinin haftasındaki en değerli kalemlerden biri olur. Okulunuzda serbest ve kitaba bağlı ödevlerin rehber öğretmenler tarafından nasıl birlikte yönetilebileceğini öğrenci koçluk programı sayfasında inceleyebilirsiniz.