Kaynak Kitap Seçimi: Sınıf Seviyesine Göre Nasıl Yapılır?

Kaynak kitap seçimi, öğrencinin sınıf seviyesini başlangıç noktası alıp gerçek düzeyine ve hedefine göre ayarlanarak yapılır. Önce öğrencinin sınıfına uygun kitap türleri belirlenir, sonra öğrencinin o derste nerede olduğuna bakılır: eksikleri varsa bir alt seviyeden, konulara hâkimse daha zor bir kaynak seçilir. Kitap sayısı az tutulur; bir derste bir konu anlatımlı kitap ve bir soru bankası çoğu öğrenci için yeterlidir.

Kitap rafının önünde verilen kararlar, öğrencinin bütün bir dönemini etkiler. Fazla zor bir kitap öğrenciyi ilk haftalarda yıldırır, fazla kolay bir kitap ise zamanı boşa harcatır. Bu yazıda kaynak kitap seçiminin hangi ölçütlere göre yapılacağını, kademe kademe hangi kitap türlerinin öne çıktığını, bir kitabın öğrenciye uygun olup olmadığının nasıl anlaşılacağını ve ne zaman alt seviyeden kitap seçmek gerektiğini anlatıyoruz. Kitaplar seçildikten sonra nasıl izleneceğini kitap ve soru bankası takibi yazısında ele aldık.

Sınıf seviyesi mi, öğrencinin düzeyi mi?

Kaynak kitap seçiminde en sık yapılan hata, yalnız sınıfa bakmaktır. "10. sınıf öğrencisi, 10. sınıf kitabı" kuralı çoğu zaman işe yarar, ama her zaman değil. Aynı sınıftaki iki öğrenci aynı derste çok farklı yerlerde olabilir. Biri önceki yıllardan taşıdığı eksiklerle zorlanırken, öteki sınıfın düzeyinin üstündedir.

Bu yüzden seçim iki adımda yapılır. Birinci adımda sınıf seviyesi, uygun kitap türlerini ve konu kapsamını belirler; 10. sınıf öğrencisine 12. sınıf konularını içeren bir kitap verilmez. İkinci adımda öğrencinin gerçek düzeyi, o kapsamdaki zorluk derecesini belirler: aynı 10. sınıf konuları için temel düzeyde bir soru bankası mı, yoksa ileri düzeyde bir soru bankası mı? Öğrencinin hedefi de üçüncü bir ölçüttür; okul notunu yükseltmek isteyen öğrenci ile sınava hazırlanan öğrencinin kitap ihtiyacı aynı değildir.

Kitap türleri ve kullanım sırası

Kaynak kitaplar genellikle üç türde toplanır ve çoğu zaman bu sırayla kullanılır:

1. Konu anlatımlı kitap. Konuyu açıklar, çözümlü örnekler verir. Konuyu sınıfta tam anlamayan ya da eksik kapatan öğrenci için başlangıç kaynağıdır.
2. Soru bankası. Konu konu test içerir. Konunun pekiştirilmesi ve soru tiplerinin tanınması için kullanılır. Pek çok soru bankası kolaydan zora doğru düzenlenir; öğrencinin hangi düzeyden başlayacağı önemlidir.
3. Deneme kitabı. Birden fazla konudan, sınav düzeninde sorular içerir. Konular büyük ölçüde bittikten sonra, özellikle sınav yılında kullanılır.

Bu sıranın atlanması sık görülür. Konuyu bilmeyen öğrenci doğrudan soru bankasına başlar, ilk testte takılır ve kitabı bırakır. Ya da konuları bitirmemiş öğrenci deneme kitabına geçer, sonuçlar düşük gelir ve öğrencinin morali bozulur. Doğru sıra, öğrencinin her kitaba hazır olarak başlamasını sağlar.

Kademe kademe kaynak seçimi

Her kademenin önceliği farklıdır. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar; her öğrenci için koçun değerlendirmesiyle ayarlanmalıdır.

Sınav yılındaki öğrencilerin kitap ihtiyacı ayrıca ele alınmalıdır. 8. sınıfın sınav hazırlığını LGS koçluğu, 12. sınıf ve mezunların hazırlığını YKS koçluğu yazılarında anlattık.

Seviyesi uygun kitap nasıl anlaşılır?

Kitabın öğrenciye uyup uymadığını anlamanın en kısa yolu, kitabı almadan ya da atamadan önce denemektir. Öğrenciden kitabın ilk konusundan on soruluk bir bölümü çözmesi istenir. Sonuç kabaca şöyle okunabilir: öğrenci on sorunun çok azını çözebiliyorsa kitap şimdilik fazla zordur; neredeyse hepsini kolayca çözüyorsa kitap ona bir şey katmayacaktır; çoğunu çözüp birkaçında zorlanıyorsa kitap doğru düzeydedir. Bu bir ölçüm değil, kaba bir yoklamadır, ama yanlış kitapla geçecek birkaç haftayı önler.

Kitap kullanılmaya başlandıktan sonra da seviye izlenmelidir. Aynı kitaptan verilen ödevler üst üste "Yarım yaptı" çıkıyorsa ya da kitabın ilerlemesi haftalardır yerinde sayıyorsa, sorun öğrencinin çalışmasında değil kitabın düzeyinde olabilir. Bu durumda kitabı bırakmak bir başarısızlık değil, isabetli bir düzeltmedir. Bırakılan kitap da boşa gitmiş sayılmaz; öğrencinin düzeyi yükseldiğinde birkaç ay sonra yeniden açılabilir.

Koçluk modülünde seviye ve kitap

Apakademia'nın koçluk modülünde seviyeler 1-12. sınıf ve Mezun olarak tanımlıdır; kurum isterse TYT ve AYT gibi seviyeler de tanımlanabilir. Öğrencinin seviyesi sınıfından otomatik gelir: 9. sınıftaki bir öğrenci 9. sınıf seviyesinde görünür. Koç gerektiğinde seviyeyi elle değiştirebilir; örneğin mezun bir öğrenci için Mezun seviyesini seçer.

Kütüphanedeki kitaplar derse ve seviyeye bağlanır. Öğrenciye kitap atarken ve ödev verirken öğrencinin seviyesine uygun kitaplar önde gelir; böylece koç uzun bir listede arama yapmadan doğru kitaba ulaşır. "Tüm seviyeler" seçildiğinde öğrencinin seviyesi dışındaki kitaplar da görünür. Bu, aşağıda anlatılan alt seviye kitap seçimini mümkün kılar.

Alt seviyeden kitap seçmek ne zaman doğrudur?

Öğrencinin eksiği bulunduğu sınıfın altındaysa, o eksiği kendi sınıfının kitabıyla kapatmak zordur. Örneğin kesirlerde zorlanan bir 9. sınıf öğrencisi, 9. sınıf soru bankasında kesirlerin doğrudan anlatıldığı bir bölüm bulamaz; konu ortaokulda kalmıştır. Bu durumda ortaokul düzeyinde bir kaynaktan kısa ve hedefli bir çalışma yapmak, eksiği kapatmanın en kısa yoludur.

Alt seviye kitap seçerken iki ilkeye dikkat edilmelidir. Birincisi, kitabın tamamı değil yalnız eksik konuyla ilgili bölüm kullanılır; öğrenci bütün ortaokul kitabını baştan çözmez. İkincisi, öğrenciye bunun bir geri adım değil, bir köprü olduğu açıkça söylenir. "Senin seviyen bu" mesajı değil, "bu konuyu sağlamlaştırıp kendi kitabına döneceğiz" mesajı verilir.

Önce eldeki kitaplara bakın

Yeni kitap almadan önce öğrencinin evinde zaten neler olduğunu görmek, hem aileyi gereksiz masraftan korur hem de öğrencinin yarım bıraktığı kaynakları gün yüzüne çıkarır. Pek çok öğrencinin elinde geçen yıldan kalmış, birkaç testi çözülmüş soru bankaları vardır. Bunların bir kısmı hâlâ işe yarar; özellikle eksik kapatmada geçen yılın kitabı, yeni alınacak bir kitaptan daha hızlı sonuç verebilir.

İlk görüşmede öğrenciden elindeki kitapların listesini istemek ya da kitapları bir sonraki görüşmeye getirmesini söylemek yeterlidir. Koçluk modülünde öğrenci Kitaplarım sayfasından kütüphanedeki bir kitabı kendine ekleyebilir; kütüphanede olmayan bir kitabı ise adı, branşı ve seviyesiyle talep eder. Rehber talebi kabul ettiğinde kitap öğrenciye geçer. Böylece eldeki kitaplar da takibe girer ve koç yeni kitap önerirken öğrencinin neye sahip olduğunu bilir.

Kitabı öğrenciyle birlikte seçmek

Kaynak kitap seçimi koçun teknik bir kararı gibi görünse de öğrencinin katılımı kitabın kullanılıp kullanılmayacağını belirler. Öğrenci kendi seçtiği kitaba daha kolay sahip çıkar. Bu, seçimi tamamen öğrenciye bırakmak anlamına gelmez; koç iki üç uygun seçenek belirler, öğrenci bunların arasından sayfa düzenini, örnek sorularını ve dilini beğendiğini seçer. Bir kitabın görünüşü, harf büyüklüğü ya da sayfa yoğunluğu, özellikle ortaokul öğrencileri için küçük bir ayrıntı değildir.

Kitap almadan önce kontrol listesi

• Bu kitap öğrencinin sınıfının konu kapsamına uyuyor mu?
• Zorluk düzeyi öğrencinin bugünkü düzeyine uygun mu? Kısa bir deneme yapıldı mı?
• Öğrencinin aynı derste zaten kullandığı bir kitap var mı? Varsa bu ikinci kitap gerçekten gerekli mi?
• Kitap okulun konu sırasıyla uyumlu mu, yoksa sırayı ayrıca eşleştirmek mi gerekecek?
• Kitap türü öğrencinin şu anki ihtiyacına uygun mu: konu anlatımı mı, soru mu, deneme mi?
• Dönem sonuna kadar bu kitabın bitirilmesi gerçekçi mi?

Sık yapılan hatalar

• Arkadaşının kitabını almak. Bir öğrenciye uyan kitap, düzeyi farklı bir öğrenciye uymayabilir.
• En kalın kitabı seçmek. Soru sayısı fazla olan kitap, bitirilemediğinde öğrencide başarısızlık duygusu bırakır.
• Kitap türü sırasını atlamak. Konuyu bilmeden soru bankasına, konuları bitirmeden deneme kitabına geçmek.
• Seviyeyi hiç güncellememek. Mezun olan ya da sınıf değiştiren öğrencinin seviyesi güncellenmezse, kitap önerileri de yanlış kalır.

Sonuç

İsabetli bir kaynak kitap seçimi, sınıf seviyesini başlangıç noktası alır ama öğrencinin gerçek düzeyine ve hedefine göre ayarlanır. Kitap türleri sırasıyla kullanılır, kitap sayısı az tutulur, gerektiğinde eksik kapatmak için alt seviyeden hedefli bir kaynak seçilir. Seviyesi sınıfından gelen, gerektiğinde elle değiştirilebilen öğrenci ve seviyeye göre sıralanan kitaplar, bu kararları koç için kolaylaştırır. Okulunuzda kitapların ve seviyelerin koçluk sürecinde nasıl yönetilebileceğini öğrenci koçluk programı sayfasında inceleyebilirsiniz.